Independent

Πρόγραμμα Εκδηλώσεων

ΑρχικήΆρθραΗ τρομοκρατία και η μελλοντική πόλη

Η τρομοκρατία και η μελλοντική πόλη

1Cursed-800του Νικόλα Μιτζάλη, δρ.αρχιτεκτονικής ΕΜΠ.  Οι πρόσφατες εικόνες των ερημικών ευρωπαϊκών πόλεων, του Παρισιού και των Βρυξελών

έπειτα από την τρομοκρατική επίθεση του Ισλαμικού Κράτους και τις συνεπακόλουθες κρατικές οδηγίες προς τους πολίτες, οι οποίες προσομοιάζουν μάλλον σε στρατιωτικό νόμο, δίνουν αφορμή για μια ευρύτερη θεώρηση της μελλοντικής πόλης.

  Η τρομοκρατία αλλά και η περιβαλλοντική καταστροφή ως αφορμή και εργαλείο για την διαμόρφωση μιας εφιαλτικής αστικότητας, με βάση την διαχείριση του φόβου, έχει αποτυπωθεί στην έβδομη τέχνη από ταινίες όπως π.χ.: «Alphaville» (1965), «Δικαστής Ντρέντ» (1995), «Απόδραση από την Νέα Υόρκη» (1981), «Blade Runner» (1982), «Γκέτο 13» (2004), «Η Ζώνη» (2007), αλλά και στην ένατη τέχνη από έργα όπως: «Η πόλη που δεν υπήρξε» (1977), «Η Γιορτή των Αθανάτων» (1980), «The Incal» (1981), κ.α. προσφέροντας απεικονίσεις ενός εφιαλτικού μέλλοντος το οποίο μοιάζει ολοένα και πιο κοντινό.

  Οι νεοεγερθέντες φράκτες αλλά και εκείνοι που αναμένονται να ολοκληρωθούν τα επόμενα χρόνια σε Βουλγαρία, Γαλλία(Καλέ), Σκόπια, σύνορα Ουκρανίας και Εσθονίας με Ρωσία και αλλού, με σκοπό την αναχαίτιση των προσφυγικών ροών από τις χώρες όπου οργιάζει η τρομοκρατία, σε συνδυασμό με τα μέτρα εκτάκτου ανάγκης που έχουν παρθεί όπως π.χ. ανάπτυξη χιλιάδων στρατιωτών στη Ρώμη, απαγόρευση κυκλοφορίας σε Βρυξέλλες και Παρίσι, κλείσιμο μεγάλων καταστημάτων, μουσείων, κινηματογράφων, φρούρηση ξενοδοχείων και επιτήρηση κεντρικών αρτηριών αλλά και ο στιγματισμός συγκεκριμένων συνοικιών όπως του Molenbeek ή των παρισινών banlieue ως άντρα τρομοκρατίας δείχνουν μια αυστηροποίηση της νόρμας των κοινωνικών σχέσεων και μια μετατόπιση της πολιτικής ορθότητας προς μια κουλτούρα ευμένειας.

  Όπως έγραφε και ο Marc Auge, τραυματικά -για το κράτος- γεγονότα ενεργοποιούν «τελετουργίες έκτακτης ανάγκης» [1] οι οποίες αποτελούν μια προσπάθεια να εξαλειφθεί (από τις συνειδήσεις) ή να αντιστραφεί δια της άρνησης το συμβάν καθεαυτό. Ο Agamben, χρησιμοποιεί αντίστοιχα τον όρο «κατάσταση εξαίρεσης», συνήθη στη γερμανική θεωρία όσο και ο όρος «κατάσταση πολιορκίας» για την ιταλική και γαλλική θεωρία, για να περιγράψει αυτή την ιδιαίτερη μορφή ειδικού δικαίου που επιτρέπει την εφαρμογή έκτακτων μέτρων περιστολής συνταγματικών δικαιωμάτων προκειμένου να υπερασπιστεί το δημοκρατικό σύνταγμα!. Ο Rossiter, είχε τονίσει βέβαια ότι η κατάσταση εξαίρεσης από την στιγμή που εφαρμόζεται, αυτομάτως αποτελεί παράδειγμα διακυβέρνησης με την κυβέρνηση να αυξάνει τα δικαιώματά της περιορίζοντας εκείνα των πολιτών της [2].

Ταυτοχρόνως όμως με τις κοινωνικές σχέσεις η πόλη αλλάζει εξίσου καθώς και η ίδια η αρχιτεκτονική. Και όχι (μόνο) για «επικίνδυνες» κοινωνικές ομάδες όπως περιέγραφε ο Mike Davis για το Los Angeles αλλά και για εκείνες που αναμένουν να εισέλθουν σε αυτήν.

 2city-800Οι αντιτρομοκρατικές οδηγίες του Συλλόγου Βρετανών Αρχιτεκτόνων (RIBA) το 2010 αλλά και εκείνων των ΗΠΑ που ακολούθησαν την 11/9, συμβουλεύουν συγκεκριμένες διαστάσεις στα παράθυρα, ειδικές επενδύσεις στα τζάμια, δημιουργία σε κάθε κτίριο γραφείων ή καταστημάτων χώρων ασφάλειας τουλάχιστον 0,66 τ.μ. ανά άτομο, συγκεκριμένη απόσταση των κτιρίων από τον δρόμο, κλπ.

 Δεν είμαστε μακριά από μια γενικευμένη αντιτρομοκρατική μορφοποίηση της πόλης όπως ο πρώτος διδάξας το Ισραήλ προτείνει: αλλεπάλληλα σημεία ελέγχου ταυτότητας όχι μόνο στα δημόσια μέσα μεταφοράς αλλά και στα δημόσια κτίρια υπηρεσιών και τουριστικού ενδιαφέροντος, κέντρα/φυλάκια εισόδου-εξόδου σε «επικίνδυνες» συνοικίες, ισχυρή αστυνόμευση στα πλαίσια μιας μόνιμης κατάστασης εξαίρεσης, γενικευμένη επιτήρηση και επέκταση των καμερών, ειδική διαμόρφωση δημόσιων χώρων και πλατειών, κλπ.

 Αυτό μεθερμηνεύεται σε μια πιθανή πόλη θραυσματοποιημένων, επάλληλων ή και εφαπτόμενων συνοριακών περιοχών περιορισμένης και κατευθυνόμενης κίνησης χωρίς δημόσιους, ελεύθερους χώρους με αποδεκτή ανισότητα και με αυξημένη αυτονομία έτσι ώστε να μπορούν να απομονώνονται σε περίπτωση κινδύνου. Οι μηχανισμοί εξισορρόπησης θα περιορίζονται σε νομοθετήματα ασφαλείας και σε μηχανισμούς καταστολής οι οποίοι και θα θέτουν ενδυματολογικούς και συμπεριφορικούς περιορισμούς ενώ η οικονομία της ασφάλειας θα κυριαρχήσει στην αγορά.

3Gilowall-800 Η επανάληψη του μοντέλου αυτού σε πολεοδομικό και χωροταξικό επίπεδο θα δημιουργήσει αντίστοιχα μια Ευρώπη φρούριο έξω από τα τείχη/σύνορα της οποίας θα διαμορφώνεται ένα περιβάλλον αντίστοιχο της «καταραμένης γης» έξω από την Mega-city One στο φιλμ «Δικαστής Ντρέντ» όπου φυσικά θα κατοικείται από «καταραμένους». Ας μην ξεχνάμε την πρόταση που είχε γίνει στην ελληνική κυβέρνηση για την δημιουργία κέντρου προσωρινής διαμονής 50.000 προσφύγων και η οποία τελικά δεν έγινε δεκτή. Μια ολόκληρη πόλη-στρατόπεδο το μοντέλο της οποίας θα πολλαπλασιάζονταν μαζί με την αύξηση των ροών και αναγκαστικά θα διαχέονταν σε όλη την χώρα εάν υπήρχε άρνηση φιλοξενίας από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες.

 Το πιο σημαντικό σε ένα τέτοιο δυστοπικό μέλλον είναι, όπως έγραφε ο Bauman, η υπέρβαση ή καλύτερα η διάβαση αυτού του νέου είδους συνθηκών «συνοριακής περιοχής» και η ουσιαστική πρόσδεση μας με τα ανθρωπιστικά ιδεώδη η οποία είναι θεμελιώδης για την απάμβλυνση των αντιθέσεων και την καταπολέμηση των συνεπακόλουθων της βίας (πολιτισμικός και θρησκευτικός ρατσισμός, κλπ.)

[1] M.Auge, 2008, Πού χάθηκε το μέλλον, Πολύτροπον, σ.18
[2] C.L.Rossiter, 1948, Constitutional Dictatorship. Crisis Government in the modern democracies, Harcourt Brace, σ.5

Φώτο 1: Ταινία: Δικαστής Ντρέντ, 2012, η περίκλειστη μεγάπολη: Mega-city One
Φώτο 2: Enkie Bilal, 1977, Η πόλη που δεν υπήρξε
Φώτο 3: Διαχωριστικός τοίχος στο ισραηλινό προάστιο Gilo

Σχετικά με τον Αρθρογράφο

Νικόλας Μιτζάλης

Νικόλας Μιτζάλης

Ο Νικόλας Μιτζάλης είναι αρχιτέκτονας μηχανικός και διδάκτορας αρχιτεκτονικής του Ε.Μ.Π. Έχει κατα καιρούς υπάρξει διδάσκοντας σε πανεπιστήμια και ΤΕΙ και αρθρογραφεί τακτικά σε διάφορα έντυπα. Διατηρεί την μόνιμη στήλη "Επιλεγόμενα" στο διαδικτυακό περιοδικό www.greekarchitects.gr και έχει συγγράψει τρια βιβλία. Από τις πατρινές εκδόσεις Το Δόντι ...

Περισσότερα Άρθρα από τον ίδιο Αρθρογράφο

Δημοσκόπηση

Πρέπει να επιτραπούν τα ιδιωτικά Πανεπιστήμια;

 

Ημερολόγιο Άρθρων

Σεπτέμβριος 2017
Δε Τρ Τε Πε Πα Σα Κυ
28 29 30 31 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 1
Σάββατο, 23 Σεπ. 2017 - 23:47:56
 

Newsletter

ΑρχικήΆρθραΗ τρομοκρατία και η μελλοντική πόλη Top of Page