Independent

Πρόγραμμα Εκδηλώσεων

ΑρχικήΆρθραΜουσειακές αποθήκες

Μουσειακές αποθήκες

mouseiakes-apothikes-900Ένα ιδιότυπο «άβατο» που μπορεί να προσελκύσει το κοινό

 Του Ρόκα Εμμανουήλ-Απόστολου Μουσειολόγος-Μουσειογράφος

Εισαγωγή

Στα περισσότερα μουσεία του κόσμου είναι γνωστό πως εκτίθενται περιορισμένου αριθμού αντικείμενα τα οποία αποτελούν το πιο αντιπροσωπευτικό τμήμα των συλλογών που κάποιο μουσείο διαθέτει. Το «άνθος» του πολιτιστικού θησαυρού του βρίσκεται για λόγους ασφαλείας και προστασίας κυρίως στις μουσειακές αποθήκες, όπου το επιστημονικό προσωπικό επιδίδεται στη μελέτη και τη συντήρηση των αντικειμένων με σκοπό μια μελλοντική έκθεσή τους στους χώρους του μουσείου. Τι θα γίνονταν όμως εάν οι πόρτες των αποθηκών άνοιγαν – με κάποιες προϋποθέσεις – για το ευρύ κοινό; Θα υπήρχε οποιοδήποτε κέρδος για το μουσείο; Θα εκπλήρωνε το μουσείο έναν βασικό στόχο του που είναι να έρθει πιο κοντά στο κοινό; Θα εξυπηρετούνταν ο επισκέπτης που έχει έρθει με σκοπό την απόκτηση γνώσης ή απλά θα κινδύνευαν έργα τέχνης ανεκτίμητης αξίας από την μαζική ανθρώπινη επαφή;
Στο παρόν άρθρο θα προσπαθήσουμε να ανιχνεύσουμε απαντήσεις στα παραπάνω και σε άλλα παρεμφερή ερωτήματα με στόχο να φανεί ο σύγχρονος ρόλος του μουσείου απέναντι στον άνθρωπο και την κοινωνία και να αναδείξουμε τις μεταβολές που έχουν συντελεστεί ως προς τη στοχοθεσία του με τη μεταβολή του από ένα κτίριο περισσότερο αποθήκη σε ένα θεσμό που συντελεί στην κοινωνική πρόοδο και την επιστημονική έρευνα.

Ο ρόλος της μουσειακής αποθήκης

Η κατασκευή μιας αποθήκης δεν μια απλή, αλλά μια πολυσύνθετη διαδικασία. Η ύπαρξη επίσης των κατάλληλων τεχνολογικών συστημάτων που θα βοηθούν στον περιορισμό της φυσικής φθοράς των αντικειμένων και θα ακυρώνουν στην πράξη μια παθητική αποθήκευση, αποτελεί σημαντική παράμετρο μιας άρτια δομημένης μουσειακής αποθήκης. Λεπτομέρειες όπως πόσο συχνά οι ενδιαφερόμενοι θα επισκέπτονται τους αποθηκευτικούς χώρους, πόσα αντικείμενα θα στεγαστούν εκεί και για πόσο καιρό, οι προοπτικές εμπλουτισμού των συλλογών του μουσείου, η ανάγκη ύπαρξης ή όχι ειδικών ανυψωτικών μηχανημάτων, το αν θα υπάρχουν ιδιαιτέρως ευαίσθητα αντικείμενα προς φύλαξη, ο τεχνολογικός τύπος ασφάλειας που απαιτείται, η συχνότητα εισόδου-εξόδου των αντικειμένων από τις αποθήκες, το αν υπάρχει μέριμνα σωστής φύλαξης και προστασίας των αντικειμένων σε περιπτώσεις ακραίων φυσικών φαινομένων όπως πλημμύρες και σεισμοί και η πιθανότητα χημικής αντίδρασης μεταξύ του υλικού κατασκευής των αντικειμένων και των υλικών κατασκευής της αποθήκης αποτελούν στοιχεία που πρέπει να ληφθούν σοβαρότατα υπόψη από τους σχεδιαστές και αρχιτέκτονες του κάθε πολιτιστικού φορέα που κατέχει συλλογές.
Είναι γνωστό πως ο ρόλος ενός μουσείου είναι να προφυλάσσει, μελετά, συντηρεί, εκθέτει και αναδεικνύει υλικά πολιτιστικά τεκμήρια της ανθρώπινης δημιουργικότητας με σκοπό την διαρκή έμπνευση του ανθρώπου και την προστασία του πολιτισμού στην ολότητά του. Επειδή όμως δεν είναι δυνατόν, λόγω χωρητικότητας των αιθουσών έκθεσης, να προβληθούν στο ευρύ κοινό όλα τα τεχνουργήματα που το μουσείο διαθέτει υπάρχουν οι αποθήκες όπου βρίσκονται τα περισσότερα αντικείμενα-ίσως και μειωμένου ενδιαφέροντος- προκειμένου να προστατευθούν από την φθορά και τον ανθρώπινο παράγοντα, να συντηρηθούν και να μελετηθούν .
Κατά τις προηγούμενες δεκαετίες οι αποθήκες ήταν ερμητικά κλειστές για τον απλό επισκέπτη και προσβάσιμες μόνο για το επιστημονικό προσωπικό του μουσείο και για όποιον άλλο επιθυμούσε κατόπιν γραπτής όμως άδειας. Ωστόσο τα τελευταία χρόνια αρχίζει να εφαρμόζεται μια τακτική προσέλκυσης του κοινού στο άβατο των μουσειακών αποθηκών με πολύπλευρους σκοπούς όπως είναι η διαμόρφωση καλής εικόνας του μουσείου προς τα έξω, το «τράβηγμα» περισσότερων αριθμητικά επισκεπτών στις διάφορες εκθέσεις, την προσφορά περισσότερης γνώσης στο κοινό μέσω μιας ιδιαίτερης μουσειακής εμπειρίας, την εξοικείωση του απλού επισκέπτη με την πολιτιστική κληρονομιά, την ανόρθωση των οικονομικών του μουσειακού φορέα κ.τ.λ.
Σαφώς, για μια αποδοτική χρήση των μουσειακών αποθηκών, οι χώροι φύλαξης θα πρέπει να πληρούν ορισμένες προϋποθέσεις που καθίστανται βασικές για την προστασία των αντικειμένων που διαθέτουν όπως είναι για παράδειγμα η κατάλληλη θερμοκρασία, η ύπαρξη αφυγραντήρων στο χώρο, η διαφύλαξη των εκθεμάτων μέσα σε κούτες με αφρολέξ ή πάνω σε ράφια, ο σωστός φωτισμός, η τήρηση των κανόνων υγιεινής στην αποθήκη κ.α. Η επαφή των ανθρώπων με τα αντικείμενα θα πρέπει να περιορίζεται στο ελάχιστο (ακόμα και όταν πρόκειται για μελέτη των αντικειμένων στις αποθηκευτικές αίθουσες προς εξοικονόμηση χώρου), ενώ θα πρέπει να καταβάλλονται προσπάθειες ώστε να γίνει γνωστή η αξία της αποθήκευσης σε όλους. Ακόμα και όταν μιλάμε για την μεταφορά αντικειμένων από και προς την αποθήκη, αυτή θα πρέπει να πραγματοποιείται με την μέγιστη προσοχή και καλό θα ήταν να οργανώνεται έτσι ο χώρος ώστε τα αντικείμενα να μην κινδυνεύουν από πτώσεις και από την αυξημένη επαφή με τον άνθρωπο. Στην τελευταία περίπτωση θα βοηθούσε η χρήση ετικετών, η δημιουργία εύχρηστων καταλόγων εύρεσης των αντικειμένων και η αποθήκευση με τρόπο που να εξυπηρετεί την γρήγορη πρόσβαση του προσωπικού στα αποθηκευμένα εκθέματα.

mouseiakes apothikes 900

Παράδειγμα άρτιου χώρου αποθήκης από το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης

Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις ενός μουσείου που εκθέτει μεγάλου μεγέθους αντικείμενα είναι ο υπολογισμός των διαστάσεων των αποθηκών του. Μια λύση θα μπορούσε να αποτελέσει η μέτρηση των διαστάσεων των μεγαλύτερων τέχνεργων από αυτά, καθώς και ο υπολογισμός του ανώτερου αριθμού μεγάλων αντικειμένων που μπορούν να αποθηκευθούν. Σε περίπτωση που οι χώροι φύλαξης βρίσκονται στους υπόγειους χώρους του μουσείου θα πρέπει να λαμβάνεται μέριμνα ώστε να γίνονται μελέτες επαρκούς ύδρευσης, στέγασης και αποχέτευσης προς περιορισμό ή και αποφυγή καταστροφών από πλημμύρες, σεισμούς, πυρκαγιές κ.τ.λ. Η πρόσβαση στις αποθήκες θα πρέπει να διευκολύνεται μέσω διαδρόμων και η κίνηση να ελέγχεται από ειδικές ηλεκτρονικές πόρτες ασφαλείας (όπου τα οικονομικά το επιτρέπουν) ή από το προσωπικό του μουσείου. Η κατασκευή περαιτέρω μικρότερων αποθηκευτικών χώρων τέλος αποτελεί μια ευνοϊκή για την προστασία των συλλογών λύση.

Αποθήκες ανοιχτές στο κοινό; Μια πρόκληση

Προκειμένου το μουσείο να αυξήσει την δημοτικότητά του έχει καταφύγει σε διάφορες μεθόδους προσέλκυσης του κοινού στις αποθήκες του τα τελευταία χρόνια. Ο επισκέπτης μπορεί ή να περιδιαβαίνει τους αποθηκευτικούς χώρους οργανωμένος σε μικρές ομάδες ή το ίδιο το μουσείο έχει δημιουργήσει την «ορατή αποθήκη», δηλαδή φέρνει μερικά από τα αποθηκευμένα αντικείμενά του στους δημοσίους χώρους του και μέσα σε προθήκες όπου οι επισκέπτες μπορούν να τα δουν, χωρίς όμως να μπορούν να τα αγγίξουν .
Υπάρχουν τα πλεονεκτήματα της πρακτικής αυτής όπως και τα μειονεκτήματα. Μερικά καλά είναι πως απελευθερώνεται χώρος στους μουσειακούς αποθηκευτικούς χώρους με την αποσυμφόρησή τους, το μουσείο αυξάνει την δημοτικότητά του και βελτιστοποιεί την δημόσια εικόνα του, ο επισκέπτης-γνώστης μπορεί να αντλήσει περισσότερες πληροφορίες από αυτά που παρατηρεί (και εφόσον υπάρχει επαρκής πληροφόρηση), το μουσείο αναδεικνύει την ανάγκη αποθήκευσης, προστασίας και διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς και ευαισθητοποιεί το κοινό κ.τ.λ. Ορισμένα από τα μειονεκτήματα της πρακτικής προσέγγισης του επισκέπτη μέσω των μεθόδων «απελευθέρωσης» των αντικειμένων είναι πως υφίστανται περιορισμοί όσον αφορά την πρόσβαση στα αντικείμενα αυτά, πως υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος φθοράς λόγω της κίνησης και εισπνοής-εκπνοής του κοινού και της μετακίνησής του και της έκθεσης των έργων τέχνης και πως αυξάνεται το λειτουργικό και οικονομικό κόστος της παρουσίασης των αντικειμένων.
Σε κάθε περίπτωση προσοχή πρέπει να δίνεται και στο επιστημονικό προσωπικό του μουσείου, το οποίο πρέπει να προσφέρει τις υπηρεσίες του απρόσκοπτα και να μην αποσπάται η προσοχή του. Η τοποθέτηση ενός μικρού παραθύρου σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους έκθεσης θα λειτουργούσε αποδοτικά για εκείνον που θα ήθελε να δει από απόσταση ασφαλείας τα αντικείμενα που προέρχονται από τις αποθήκες χωρίς να «ενοχλεί» το προσωπικό του μουσείου. Επιπλέον δεν θα πρέπει να αλλοιώνεται η αισθητική-τουλάχιστον όχι σε σημαντικό βαθμό- του συνολικού χώρου, ενώ είναι σημαντική η ύπαρξη αμοιβαίας συνεργασίας μεταξύ όλων των ειδικών μεταξύ τους και του κοινού με αυτούς ώστε το αποτέλεσμα να είναι το καλύτερο. Σίγουρα πάντως η κατάρριψη του «άβατου» των αποθηκών μέσα από ποικίλες πρακτικές μπορεί να έχει πολύπλευρα οφέλη και για το μουσείο αλλά και για το ίδιο το κοινό εφόσον σήμερα ο πολιτισμός πρέπει να κερδίσει την προσοχή του επισκέπτη και όχι να μεταμορφωθεί σε ένα αντικείμενο ενασχόλησης μόνο προορισμένο για τους ειδήμονες.

ΠΗΓΕΣ

Αλεξάνδρα Μπούνια, Στα παρασκήνια του μουσείου: Η διαχείριση των μουσειακών συλλογών, εκδ. Πατάκης, 2011, ΑΘΗΝΑ

Σχετικά με τον Αρθρογράφο

Εμμανουήλ Απόστολος Ρόκας

Εμμανουήλ Απόστολος Ρόκας

Ονομάζομαι Ρόκας Εμμανουήλ Απόστολος και γεννήθηκα στην Αθήνα το 1988. Σπούδασα στο Α.Τ.Ε.Ι. Πατρών (Παράρτημα Πύργου Ηλείας) Μουσειολογία, Μουσειογραφία και Σχεδιασμό Εκθέσεων, έχω εργαστεί εθελοντικά στο Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης και στο Ελληνικό Παιδικό Μουσείο και έχω λάβει μέρος σε διάφορα πολιτιστικά και ιστορικής υφής σεμινάρια. Τα τελ...

Δημοσκόπηση

Ποιο από τα συναισθήματα κυριαρχεί στη ζωή σας τον τελευταίο καιρό;

 

Ημερολόγιο Άρθρων

Φεβρουάριος 2018
Δε Τρ Τε Πε Πα Σα Κυ
29 30 31 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 1 2 3 4
Κυριάκη, 18 Φεβ. 2018 - 23:57:51
 

Newsletter

ΑρχικήΆρθραΜουσειακές αποθήκες Top of Page