Χώροι πολιτιστικής κληρονομιάς και προσέλκυση κοινού
Independent

Πρόγραμμα Εκδηλώσεων

ΑρχικήΆρθραΧώροι πολιτιστικής κληρονομιάς και προσέλκυση κοινού

Χώροι πολιτιστικής κληρονομιάς και προσέλκυση κοινού

dresdis-900Γράφει ο Ρόκας Εμμανουήλ – Απόστολος Μουσειολόγος – Μουσειογράφος

Εισαγωγή

Στο παρόν σύντομο άρθρο θα προσπαθήσουμε να διερευνήσουμε πως γίνεται οι χώροι πολιτιστικής κληρονομιάς να γίνουν ελκυστικοί ώστε να προσελκύσουν όσους περισσότερους επισκέπτες μπορούν. Μουσεία, αρχαιολογικοί χώροι, μνημεία και πάρκα σπάνιας χλωρίδας και πανίδας αποτελούν μερικά μόνο μέρη στα οποία οι ειδικοί επιστήμονες θα μπορούσαν να εφαρμόσουν πρωτοπόρες μουσειογραφικές και εκθεσιακές πρακτικές με στόχο το κέντρισμα του ενδιαφέροντος του ευρύτερου κοινού και να προωθήσουν την ευαισθητοποίησή του απέναντι σε κοινωνικά ζητήματα, σε τόπους μνήμης, ιστορίας και σπάνιου φυσικού περιβάλλοντος. Παρ’ όλα αυτά, μικρές λεπτομέρειες θα μπορούσαν να κάνουν την διαφορά και να καταστήσουν την εμπειρία μέσα σε έναν πολιτιστικό χώρο αξιομνημόνευτη.

Όχι μόνο οι κατανοητές και ευανάγνωστες λεζάντες / κείμενα τοίχου θα μπορούσαν να καταστήσουν ένα μουσείο ελκυστικό στο κοινό, αλλά και το εξωτερικό του περίβλημα, οι δραστηριότητες που διοργανώνει, η υποδοχή, τα εκθέματα, η συμπεριφορά και η γνώση του προσωπικού, οι συνολικές ερμηνευτικές πρακτικές, η δυνατότητα συνδυασμού δραστηριοτήτων στον πολιτιστικό χώρο κ.τ.λ. αποτελούν στοιχεία που ο επισκέπτης θα θυμάται από την επίσκεψή του και τα οποία θα «σφραγίσουν» τις εντυπώσεις του. Σε παλαιότερες εποχές το πληροφοριακό υλικό, η προστασία και η συντήρηση των εκθεμάτων ή ενός μνημείου αποτελούσαν τις πρώτες προτεραιότητες ενός ειδικού. Σήμερα, με την έκρηξη της τεχνολογίας και της επικοινωνίας παγκοσμίως και την άνοδο του μορφωτικού επιπέδου των περισσότερων από εμάς, οι απαιτήσεις αλλάζουν και γίνονται επιτακτικότερες. Ο ελεύθερος χρόνος-που δυστυχώς όσο πάει και γίνεται όλο και πιο δυσεύρετος- «γεμίζει» με πληθώρα άλλων δραστηριοτήτων και απασχολήσεων που μπορούν να είναι το διάβασμα και η χαλάρωση στο σπίτι, μέχρι η φιλική έξοδος για καφέ και η ολιγοήμερη απόδραση στην επαρχία. Το μουσείο επομένως δεν είναι η μόνη επιλογή κάποιου. Εδώ, θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε κάποιους τρόπους προσέλκυσης του κοινού σε έναν χώρο πολιτιστικής κληρονομιάς με σκοπό συν τοις άλλοις να γίνει κατανοητό πως οι μουσειακοί χώροι δεν είναι και δεν πρέπει να είναι μαυσωλεία γνώσης και νεκρών αντικειμένων, αλλά χώροι ζωντανοί που μας θυμίζουν την ιστορία και τις παραδόσεις μας και που αξίζει να αναβαθμίζονται συμπλέοντας με την εκάστοτε εποχή.

Οι επισκέπτες και οι προσδοκίες τους

Ο κάθε επισκέπτης ενός πολιτιστικού φορέα αναμένει να αποζημιωθεί εμπειρικά από την επίσκεψή του και να αποκτήσει αυτό για το οποίο την πραγματοποίησε: να μάθει και να ψυχαγωγηθεί. Στη σημερινή εποχή της επιστημονικής και τεχνολογικής προόδου οι απαιτήσεις έχουν αλλάξει και οι προσδοκίες έχουν αυξηθεί. Πρέπει το μουσείο- αν μιλάμε για μια μουσειακή επίσκεψη- να ανταποκριθεί στην περιέργειά του κοινού, στην φιλομάθειά του, στο μορφωτικό του επίπεδο, στον περιορισμένο ελεύθερο χρόνο του και την επιθυμία του να περάσει ωραία. Για να γίνει αυτό το μουσείο θα πρέπει να έχει σαν αφετηρία της δράσης του και σαν κέντρο του τον επισκέπτη και τις ανάγκες του. Σκοπός είναι να διευρυνθεί το κοινό του αφενός και να μην χαθούν οι σταθεροί επισκέπτες του αφετέρου. Μια έρευνα εντός του μουσείου με ερωτήματα όπως ποιες είναι οι προσδοκίες του καθενός από το μουσείο, πως περνάει τον ελεύθερο χρόνο του, με ποια συχνότητα επισκέπτεται χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς, ποιο είναι το μορφωτικό του επίπεδο κ.ά. είναι ένας τρόπος σφυγμομέτρησης των τάσεων του κοινού. Από το σημείο εκείνο και μετά το επιστημονικό προσωπικό του μουσείου θα αξιολογήσει τις ελλείψεις που υπάρχουν και θα αναλάβει δράση έχοντας κατά νου και τις οικονομικές απαιτήσεις στην προκειμένη στιγμή.

Πρέπει να γίνει αντιληπτό πως το κοινό των μουσείων δεν είναι σταθερό και οι τιμές του αλλάζουν με το χρόνο με τη μείωση του να μην είναι κάτι το μη ρεαλιστικό. Οι νεότερες ηλικίες (από 35 χρονών και κάτω) είναι ιδιαίτερα διαφοροποιημένες σε σχέση με τις μεγαλύτερες και πιο απαιτητικές. Οι νέοι άνθρωποι είναι λογικό να αναζητούν ζωηρές εμπειρίες, να έχουν μεγάλες προσδοκίες και να μην δέχονται χαμηλής ποιότητας υπηρεσίες. Η επίσκεψή τους δεν πρέπει να θυμίζει σχολικό μάθημα και να συνδυάζει διαφορετικές και ποικίλες δραστηριότητες, όπως για παράδειγμα ψώνια σε χώρους κοντινούς του μουσείου, διαδραστικές πολυμεσικές εφαρμογές, καφές με φίλους κ.τ.λ. Ο νέος επίσης είναι συνήθως δεμένος με την δυνατότητα ευρείας ελεύθερης επιλογής και την προσωπική ενασχόληση σε ό,τι κάνει, χωρίς να παραβλέπονται και οι κοινωνικές και πολιτισμικές ευαισθησίες του. Το προσωπικό του μουσείου πρέπει να λάβει σοβαρά υπόψη του τις παραπάνω παραμέτρους και να δώσει σημασία στον επισκέπτη διδάσκοντάς τον αν θέλει να τον διασφαλίσει. Πλέον οι επιλογές ψυχαγωγίας είναι πολλές και το μουσείο σαν κοινωνικός θεσμός που έχει αντίκτυπο στην κοινωνία πρέπει να αφιερωθεί στο τώρα και όχι σε αναχρονιστικές λύσεις.

dresdis 900

Το μουσείο των Γερμανικών Ενόπλων Δυνάμεων στη Δρέσδη,
ένα πραγματικά ελκυστικό και αξιοπερίεργο μουσείο

Μερικοί τρόποι διεύρυνσης κοινού

«Η τέχνη να βοηθάς το κοινό να ανακαλύψει και να εκτιμήσει τον κόσμο μας»
(ορισμός πολιτιστικής ερμηνείας από την Ένωση Ερμηνείας Πολιτισμικής Κληρονομιάς Μεγάλης Βρετανίας)

Ένα σπουδαίο και επίκαιρο βήμα διεύρυνσης του αριθμού επισκεπτών θα μπορούσε να ήταν και το άνοιγμα σε αποκλεισμένες κοινωνικές-εθνικές ή θρησκευτικές ομάδες. Στο σημείο αυτό όμως ελλοχεύει ο κίνδυνος αποκοπής με το προγενέστερο κοινό χάριν του αποκλεισμένου. Μία μέση λύση θα ήταν νομίζω η πιο ικανοποιητική. Και ευαισθητοποίηση δηλαδή απέναντι σε πολιτιστικές ομάδες που υποεκπροσωπούνται στην κοινωνία, αλλά και προσοχή στους πιο παλιούς επισκέπτες.
Η πολιτιστική επιρροή που θα ήταν δυνατό να ασκηθεί επίσης σε τοπικές κοινωνίες από πλευράς του μουσείου πάνω σε θέματα κουλτούρας και πολιτισμού θα ήταν μία μέθοδος προσέλκυσης περισσότερων επισκεπτών, ενώ καλό θα ήταν να ενθαρρύνονται αυτοί να λάβουν αποφάσεις μέσα στο ίδιο το μουσείο και γι’ αυτό σχετικά με μικρής σημασίας μουσειακά θέματα. Οι υπεύθυνοι του κάθε πολιτιστικού οργανισμού σημαντικό θα ήταν σε κάθε περίπτωση πάντως να προσδιορίσουν ποιο είναι το κοινό τους, ποιες οι προσδοκίες αυτού, ποια τα ενδιαφέροντά του, ποια τα κίνητρά του και ποιες οι ανάγκες του.
Εκτός των παραπάνω σύνθετων θεματικών, οι διάφορες απλές αλλά και μελετημένες μουσειογραφικές πρακτικές όπως οι κατανοητές πληροφορίες, ένας ευχάριστος χώρος, μερικά ενδιαφέροντα εκθέματα με «χαλαρωτική» και πολύχρωμη μουσειογραφική παρουσίαση και απαλό φωτισμό, ένα εξυπηρετικό και εύθυμο προσωπικό και λίγες δραστηριότητες εμψύχωσης που δεν θα καθιστούν το κοινό αμέτοχο και παθητικό ως προς τα εκθέματα συνιστούν έναν αριθμό βημάτων που θα βοηθήσουν το μουσείο-μνημείο να βγει κερδισμένο μέσα σε έναν κόσμο που κυριαρχεί το άγχος και η παγκοσμιοποιημένη διασκέδαση και ψυχαγωγία. Η αποκάλυψη επιπλέον νοημάτων μέσα στο μουσείο με τη χρήση της αισθητηριακής αντίληψης του επισκέπτη, η αυθεντικότητα των αντικειμένων ή του μνημείου με τις επιστημονικές πληροφορίες που συλλέγονται και προβάλλονται και η ανεπίσημη εκπαίδευση χωρίς σχολικούς περιορισμούς η οποία εδράζεται στο ενδιαφέρον του ίδιου του επισκέπτη και την επικοινωνία που αναπτύσσεται μεταξύ αυτού και του μουσειακού χώρου είναι βασικά στοιχεία μιας εποικοδομητικής ερμηνευτικής πρακτικής (ειδικά αν σκεφτούμε πως η ερμηνεία μέσα σε έναν χώρο πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελεί την βασικότερη λεπτομέρεια απόδοσής του). Η κατάλληλη ερμηνεία με λίγα λόγια ξεδιπλώνει τα μηνύματα που ο υπεύθυνος του μουσείου επιδιώκει να περάσει στο κοινό του και αυτό με τη σειρά του τα προσλαμβάνει βάσει των δικών του αντιλήψεων, εμπειριών και γνώσεων.

Επίλογος

Στο μικρό αυτό άρθρο είδαμε μερικούς τρόπους προσέλκυσης επισκεπτών σε έναν πολιτιστικό χώρο. Έγινε επιπλέον μνεία μόνο των κλασικών μεθόδων μουσειογραφικής ανάδειξης αντικειμένων όπως είναι ο φωτισμός, η παρουσίαση, η πληροφορία κ.τ.λ. μιας οποιασδήποτε συλλογής, καθώς ο σκοπός ήταν να τονιστεί πως το έμμεσο ενδιαφέρον ενός μουσείου για πολιτιστικά ή κοινωνικά θέματα μιας τοπικής κοινωνίας, η ευαισθησία που αυτό θα επιδείξει απέναντι σε αποκλεισμένες κοινωνικές ομάδες, η ενθάρρυνση του κοινού να ασχοληθεί με τα εκθέματα και όχι να είναι παθητικό και η συνδυαστική ψυχαγωγική δραστηριότητα στους μουσειακούς χώρους (όπου αυτό γίνεται) αποτελούν λεπτομέρειες που μπορούν να κάνουν τη διαφορά και να τραβήξουν το ενδιαφέρον πολλών ανθρώπων μέσα σε έναν ταχέως μεταβαλλόμενο σε όλα τα επίπεδα κόσμο.
Μόνο όταν οι ασχολούμενοι με επαγγέλματα σχετικά με πολιτισμό καταλάβουν τις δυνατότητες που έχει ο ίδιος ο πολιτισμός θα επιβιώσει αυτό που λέμε μουσείο και θα λάβει τη θέση που του αξίζει στον τομέα της ψυχαγωγίας.

Πηγές
Graham Black, Το ελκυστικό μουσείο: Μουσεία και επισκέπτες, εκδ. Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς, 2009, ΑΘΗΝΑ

Σχετικά με τον Αρθρογράφο

Εμμανουήλ Απόστολος Ρόκας

Εμμανουήλ Απόστολος Ρόκας

Ονομάζομαι Ρόκας Εμμανουήλ Απόστολος και γεννήθηκα στην Αθήνα το 1988. Σπούδασα στο Α.Τ.Ε.Ι. Πατρών (Παράρτημα Πύργου Ηλείας) Μουσειολογία, Μουσειογραφία και Σχεδιασμό Εκθέσεων, έχω εργαστεί εθελοντικά στο Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης και στο Ελληνικό Παιδικό Μουσείο και έχω λάβει μέρος σε διάφορα πολιτιστικά και ιστορικής υφής σεμινάρια. Τα τελ...

Δημοσκόπηση

Ποια θεωρείτε ότι είναι η μεγαλύτερη απειλή για την ασφάλεια των Ευρωπαίων πολιτών;

 
Πέμπτη, 16 Αυγ. 2018 - 15:40:52
 

Newsletter

ΑρχικήΆρθραΧώροι πολιτιστικής κληρονομιάς και προσέλκυση κοινού Top of Page