Independent

Πρόγραμμα Εκδηλώσεων

ΑρχικήΆρθραPublic Culture - onlineΤοπική Αυτοδιοίκηση και εκλογές: το “τοπικό” ως πεδίο πολιτικής δράσης και συμμετοχής

Τοπική Αυτοδιοίκηση και εκλογές: το “τοπικό” ως πεδίο πολιτικής δράσης και συμμετοχής

AddThis Social Bookmark Button

ekloges-taτης Δρ Βασιλική Παπαγεωργίου, Κοιν. Ανθρωπολόγος,

Επιστημονική συνεργάτης ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

  Η Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι περί του "τοπικού": ενός επιπέδου θεσμικής εξουσίας αλλά και πολιτικής συμμετοχής, χαμηλότερου από το κεντρικό, που θεωρείται ότι εμπλέκει κοινωνικές σχέσεις που εμφορούνται περισσότερο από το οικείο, το διαπροσωπικό στοιχείο. Είναι γι' αυτό, εξάλλου, που με διαφορετικούς όρους διεξάγεται η προεκλογική εκστρατεία στις αυτοδιοικητικές εκλογές απ' ότι στις βουλευτικές.

  Γενικότερα, πάντως, η εκλογική συμπεριφορά, εκφράζει ιστορικά διαμορφούμενες νοοτροπίες και αντιλήψεις, πολιτικές και κοινωνικές δομές. Στην αντίστοιχη βιβλιογραφία των πολιτικών και κοινωνικών επιστημών, η εκλογική συμπεριφορά, ως πολιτική συμμετοχή, ερμηνεύεται υπό το πρίσμα των πελατειακών σχέσεων που συγκροτούν την οργάνωση και τη λειτουργία του ελληνικού πολιτικού συστήματος. Σύμφωνα με μια απλή απεικόνιση του μοντέλου αυτού, ο ψηφοφόρος - πελάτης, αναζητά στήριξη, ανταλλάγματα και εξυπηρετήσεις, από τον πολιτικό/ πάτρωνα, σε μια εργαλειακή σχέση, με ισχυρή επίδραση στη διαμόρφωση του εκλογικού αποτελέσματος. Αυτή η "κάθετη" εξάρτηση από την πολιτική εξουσία, ωστόσο, φαίνεται τώρα πως δέχεται ισχυρό πλήγμα από τις ραγδαίες και απότομες αλλαγές στα δημοσιονομικά της χώρας, κάτι που καταγράφηκε έντονα στις εκλογικές αναμετρήσεις του 2012: συρρίκνωση μεγάλων κομμάτων, διογκούμενη ενδυνάμωση του Σύριζα, απρόσμενη άνοδος της ακροδεξιάς κ.λπ. [*]

  Το ερώτημα που τίθεται έτσι, μέσα από αυτό το πρίσμα, για να εστιάσουμε πιο συγκεκριμένα στο εκλογικό σκηνικό του παρόντος, είναι πώς μπορούμε να δούμε τι νέο ορίζουν οι επερχόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές, πώς ενσωματώνονται μέσα στο περιβάλλον των γενικότερων αλλαγών της οικονομικής κρίσης, και, ακόμη περισσότερο, πώς προδιαγράφεται το μέλλον της σχέσης του "τοπικού" με το "κεντρικό".

  Μπορεί να επισημανθεί ένας κεντρικός άξονας γύρω από τον οποίο συναρθρώνονται κάποιες από τις διαφαινόμενες τάσεις. Από τη μία, η σταδιακή αποσάθρωση του πελατειακού κράτους, που, όπως ανάφερα, συνέδεε το εκλογικό σώμα με τους πολιτικούς άρχοντες μέσα από παντοειδείς εξυπηρετήσεις και παροχές. Από την άλλη, η σταδιακή κατάλυση του κράτους πρόνοιας, σε άρρηκτο βέβαια συνδυασμό με την δραματική μείωση των εισοδημάτων, την ανεργία, το κλείσιμο των μικρών επιχειρήσεων κ.λπ. Αυτό το πλαίσιο συνθηκών, ορίζει και τους τρόπους με τους οποίους επανατοποθετείται η αυτοδιοίκηση ως μόρφωμα κοινωνικών σχέσεων ή ως πολιτικό πεδίο και επιχειρεί να συνομιλήσει με τον πολίτη, κάτι που θα επιχειρήσω να σκιαγραφήσω ακολούθως.

ekloges-ta-1  Έναν πολύ σημαντικό χώρο πολιτικής δράσης και ένταξης του πολιτικού σώματος φαίνεται να αποτελεί, εκείνος στον οποίο μπορούμε να συμπεριλάβουμε εθελοντισμό, δωρεάν παροχές κοινωνικών αγαθών, δράσεις αλληλεγγύης. Δεν είναι άγνωστο αυτό το πεδίο που έχει προσδιοριστεί συχνά ως "κοινωνία των πολιτών" ή "τρίτος τομέας", και που ολοένα και διογκώνεται για να περιλάβει δράσεις εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, φιλανθρωπίας κ.α. Και, ακριβώς σε μια κομβική ιστορική συγκυρία, έρχεται να αποτελέσει ένα προνομιακό πεδίο χρήσης και διαχείρισης σε τοπικό επίπεδο, καθώς συνομιλεί και συνδιαλέγεται με όρους "οικειότητας" και "διαπροσωπικών σχέσεων" που ήδη χρησιμοποιούνταν.

  Παρατηρείται, δηλαδή, μια ολοένα και αυξανόμενη τάση, έννοιες, όπως της "αλληλεγγύης", "προσφοράς", "φιλανθρωπίας" να γίνονται συνθήματα του προεκλογικού αγώνα. Η "ανάληψη δράσης και πρωτοβουλίας" επίσης αναδεικνύεται και προβάλλεται ως σλόγκαν, παραπέμποντας, όχι βεβαίως σε κάποια εξεγερσιακή δυναμική, αλλά σε ένα κάλεσμα προς τον πολίτη να συμμετέχει στη δημόσια επιτέλεση μιας φαντασιακής κοινότητας μέσω συγκέντρωσης ρούχων, καθαρίσματος μιας πλατείας, οργάνωσης ενός φιλανθρωπικού παζαριού κ.ο.κ. Οι τοπικές αρχές φαίνονται πρόθυμες να αναλάβουν ρόλους διαχείρισης και συντονισμού σε ένα νέο πολιτικό μοντέλο, που επιβάλει τη συναίνεση και την απουσία αντίδρασης, αφού παρουσιάζεται ως η επιτομή της συλλογικής αλληλεγγύης στην περίοδο της πρωτόγνωρης πολύπλευρης κρίσης.

ekloges-ta-2  Χωρίς να υποστηρίζεται εδώ ότι έχουμε μια εξαφάνιση παραδοσιακών τρόπων της προεκλογικής διαδικασίας και επικοινωνίας με τον πολίτη, επισημαίνονται νέες τάσεις. Αυτές βέβαια δεν είναι αποκομμένες από το γενικότερο πολιτισμικό μετασχηματισμό των τελευταίων χρόνων. Όπως είναι αναμενόμενο, και από αυτή τη στήλη έχει σχολιαστεί πολλάκις, οι πιο πρόσφατες μορφές νεοφιλελεύθερης κυριαρχίας επιβάλουν καταναγκασμούς, κατασκευάζουν και διαμορφώνουν το νέο πολιτικό υποκείμενο:
Α-πολιτικό, με αδύναμες κατανοήσεις και αναστοχασμό πάνω στις υλικές και κοινωνικές συνθήκες ύπαρξης. Βυθισμένο στην ατομικότητα και την αδιαφορία ενός απίστευτου όγκου ροής πληροφοριών. Με ιδεολογικές προκείμενες "καλής θέλησης" και αφελούς συναίνεσης.

  Το τοπικό, είναι ένα κατάλληλο πεδίο "εξάσκησης" σε τέτοιου είδους πολιτισμικά πρότυπα. Οι τοπικές αρχές βρίσκονται κοντά στον "απλό πολίτη" και στην "καθημερινότητα", κεντρικό συμβολικό τόπο γύρω από τον οποίο οργώνεται η προεκλογική εκστρατεία των αυτοδιοικητικών εκλογών. Άρα, μακριά και έξω από το "σκληρό πρόσωπο" της κεντρικής εξουσίας. Ωστόσο, δεν είναι δύσκολο να διακρίνουμε τον κομβικό ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε κεντρικά εγχειρήματα: θα αναφέρω εδώ ως ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα το άνοιγμα των καταστημάτων τις Κυριακές, που σχετίζεται άμεσα με την επιβολή κυρίαρχων μοντέλων οικονομικής ανάπτυξης. Πολλοί δήμοι πρωτοστάτησαν στο να διευκολυνθεί η υιοθέτηση του μέτρου μέσα από "μαλακούς" τρόπους, πολιτισμικά εύληπτους: το χαρούμενο καταναλωτικό κοινό, οι πρόσχαροι έμποροι που συμμετέχουν στην τοπική κοινωνική ζωή, η οικειοποίηση του δημόσιου χώρου (το άνοιγμα των καταστημάτων τις Κυριακές συνοδεύτηκε συχνά από "ανάλαφρες" δράσεις). Ακόμη, ενώ είναι σε εξέλιξη η γενικότερη αξιοποίηση γης και δημόσιας περιούσιας (μέσω του νεοπαγούς θεσμικού φορέα ΤΑΙΠΕΔ), αναμένεται επίσης και εδώ να είναι κομβικός ο ρόλος των τοπικών ηγεσιών σε κάθε λογής "παζαρέματα".

  Η συζήτηση μπορεί να επισημάνει και πολλά άλλα. Άλλωστε, όπως έχω και άλλοτε υπογραμμίσει, βρισκόμαστε σε μια μάλλον μακρά μεταβατική περίοδο, που κοινωνικά και πολιτισμικά φαινόμενα είναι υπό διερεύνηση, και χαρακτηρίζονται από μεταλλάξεις. Οι τελευταίες όμως (οι μεταλλάξεις, δηλαδή,) δεν πραγματοποιούνται σε ένα κενό, παρά πατούν σε παλαιό έδαφος και γνώριμα μονοπάτια. Η αναζήτηση αλληλεγγύης, ανθρωπιάς και άλλων ιδιοτήτων με επίκληση στο συναίσθημα, επανα - ανακαλύπτονται και μπαίνουν στο προσκήνιο.

[16/4/2014]

Σημείωση
*Βλ. αναλυτικότερα παλαιότερο άρθρο μου στο διαδικτυακό anthropologia.gr: Πολιτική συμμετοχή και εκλογική συμπεριφορά στις ρωγμές του πελατειακού κράτους: με αφορμή τις εκλογές της 6ηςΜαΐου 2012

Σχετικά με τον Αρθρογράφο

Βασιλική Παπαγεωργίου

Βασιλική Παπαγεωργίου

Η Βασιλική Παπαγεωργίου είναι Εθνολόγος και διδάκτορας Κοινωνικής Ανθρωπολογίας. Έχει επαγγελματική και ερευνητική εμπειρία στη μετανάστευση, τις διαπολιτισμικές σχέσεις και τις κοινωνικές ανισότητες. Είναι συγγραφέας του βιβλίου «Από την Αλβανία στην Ελλάδα: Τόπος και Ταυτότητα, Διαπολιτισμικότητα και Ενσωμάτωση. Μια ανθρωπολογική προσέγγιση της μ...

Περισσότερα Άρθρα από τον ίδιο Αρθρογράφο

 
Πέμπτη, 23 Μαρ. 2017 - 20:18:25
 

Newsletter

ΑρχικήΆρθραPublic Culture - onlineΤοπική Αυτοδιοίκηση και εκλογές: το “τοπικό” ως πεδίο πολιτικής δράσης και συμμετοχής Top of Page