Independent

Πρόγραμμα Εκδηλώσεων

ΑρχικήΆρθραPublic Culture - onlineΑνθρωπολογικές ματιές στους πολιτισμούς του κόσμου: Δημήτριος Κουτάντος, οραματισμοί με ταξίδια 360 μοιρών

Ανθρωπολογικές ματιές στους πολιτισμούς του κόσμου: Δημήτριος Κουτάντος, οραματισμοί με ταξίδια 360 μοιρών

koutantos-1-900παρουσιάζει η Βασιλική Παπαγεωργίου Εθνολόγος-Κοιν. Ανθρωπολόγος, δρ

 Ο Δρ. Δημήτριος Κουτάντος ταξιδεύει ανεξάρτητα τα τελευταία 20 χρόνια σε 154 χώρες στην Ανταρκτική, Αμερική, Αφρική, Ασία, Ωκεανία και Ευρώπη. Επίσης έζησε, μελέτησε και εργάστηκε σε άλλους πολιτισμούς, γλώσσες και τόπους τριών ηπείρων για δώδεκα χρόνια. Τα τελευταία έξι χρόνια παρουσιάζει την μη-κερδοσκοπική «Σειρά Το Ταξίδι Εκπαίδευση και Πολιτισμός στον Κόσμο», με σχεδόν δυο εκατομμύρια αναγνώσεις και θεάσεις, η οποία περιλαμβάνει συνεντεύξεις με 250+ ενσωματωμένα βίντεο, στον κεντρικό σύνδεσμο: http://www.eduportal.gr/culture/ 

Όλη αυτήν την πλούσια εμπειρία μας ξετυλίγει ο Δημήτριος Κουτάντος, με αφορμή τις ερωτήσεις μου, που του υπέβαλα στη συνέντευξη που ακολουθεί, μετατρέποντάς την ο ίδιος σε συναρπαστική αφήγηση. Τον ευχαριστώ ιδιαιτέρως για τη θέρμη της ανταπόκρισής του στην πρόσκληση να μιλήσει στη στήλη Public Culture-online του Independent.gr, όπως και για το φωτογραφικό υλικό που μου παραχώρησε. Ο Δημήτριος Κουτάντος μας προσφέρει με γενναιοδωρία το λόγο του, που μαρτυρά την εξαιρετική ανθρωπολογική, εκπαιδευτική και εν γένει θεωρητική του κατάρτιση σε συνδυασμό με το προσωπικό όραμα και πάθος γι’ αυτό που κάνει. Κάτι τέτοιο αποτελεί θα έλεγα ένα χρήσιμο μάθημα με πολλούς αποδέκτες, ιδιαίτερα σε μια εποχή που οι μακρινοί “άλλοι” προσπαθούν, έχοντας περάσει τις οδύνες της αποικιοκρατίας και της αποαποικιοποίησης, να βρουν μια θέση στον παγκόσμιο χώρο, εγκλωβισμένοι συχνά στις λίγες επιλογές που τους προσφέρει ο τουριστικός λόγος της εξωτικοποίησης ή οι λόγοι της αναπτυξιακής και ανθρωπιστικής επέμβασης.

koutantos 2 900

Μπορείτε να μας περιγράψετε με λίγα λόγια πώς ξεκίνησε η διαδρομή σας στους πολιτισμούς του κόσμου; Ποια η αφετηρία σας, οι αφορμές και τα κίνητρά σας γι’ αυτή την ωραία περιπέτεια;

Μας άρεσε να σκαρφαλώνουμε στα δέντρα. Μας άρεσε να σκαρφαλώνουμε στα βουνά. Παιδιά, που είχαμε απομακρυνθεί πολύ από τα σπίτια μας, αλλά θέλαμε για μια ακόμη φορά, να ανακαλύψουμε αυτό που οραματιζόμασταν ότι κρύβεται πίσω από ένα νέο βράχο, ένα καινούριο ύψωμα, ένα δέντρο που συναντήσαμε για πρώτη φορά. Και αυτό δεν τελείωνε ποτέ. Είναι η φυσική μας τάση. Εκτός και αν κάποιος μας σταματήσει να σκαρφαλώνουμε, μας σταματήσει να οραματιζόμαστε να επιθυμούμε να δούμε τι κρύβεται πίσω από ένα νέο βράχο. Ενήλικες πια, αυτά τα παιδιά που έμαθαν να οραματίζονται και με τις αφηγήσεις της γιαγιάς από την ελληνική μυθολογία και τον Όμηρο, έφτασαν ως την Ανταρκτική. Στην ταινία του Werner Herzog (2007) Encounters at the End of the World/Συναντήσεις στο τέλος του κόσμου, ένας απ’ αυτούς τους ονειροπόλους που κατάφεραν και έφτασαν στην Ανταρκτική ακολουθώντας τα παιδικά του όνειρα, λέει ότι «το σύμπαν ονειρεύεται μέσω των ονείρων μας». Ο κόσμος μας σήμερα άλλαξε, είναι τα προϊόντα μας, εικονιζόμαστε σε γυαλιστερές λαμαρίνες, οθόνες, ψηλά σπίτια, πολύχρωμα υφάσματα και γρήγορα καλώδια. Σκλαβωνόμαστε για χάρη τους. Όμως έχω ένα ερώτημα, πόσο μακριά πήγαμε μ’ αυτά τα εξαρτήματα; Αφήσαμε πίσω τα όνειρά μας.

Ζω μέσα στο σύγχρονο κόσμο, έχω τη δουλειά μου τις υποχρεώσεις μου, αλλά προσπαθώ να διατηρήσω ένα μέρος από τα όνειρά μου, στον ελεύθερο χρόνο μου ή ακόμη αν μπορώ να τα συνδυάσω με την εργασία μου. Η ζωή μας προσφέρει άπειρες επιλογές, εκεί που ταξιδεύουμε στη μέση του ωκεανού προς μια κατεύθυνση μπορούμε να στρίψουμε προς όλες τις άλλες κατευθύνσεις, ταξίδια 360ο. Αν ήθελα λοιπόν να περιγράψω με μια λέξη πώς ξεκίνησε η διαδρομή μου στους πολιτισμούς του κόσμου, τις αφορμές και τα κίνητρά μου, βαθύτερα όλων κρύβεται μια λέξη, οραματισμός. Ο οραματισμός είναι τέχνη να χρησιμοποιούμε τη φαντασία μας για να δημιουργούμε στη ζωή. Ο οραματισμός κάνει αυτό που επιθυμούμε να συμβαίνει στην πραγματικότητα. Τον συνάντησα και ως ένα ειδώλιο «που κάνει τα πράγματα να συμβούν», στο νέο σχέδιο εργασίας που δημοσιεύω με τίτλο «Αφρικανική Τέχνη». Το δυτικό ουμανιστικό πρότυπο για τον άνθρωπο θέλει να τον βλέπει κυρίως ως σκεπτόμενο ον, όμως ο άνθρωπος έχει και άλλες ποιότητες, είναι ένα ζωντανό πλάσμα.

koutantos 3 900

Ποια είναι τα κριτήρια επιλογής προορισμού κάθε φορά; Ποιες είναι οι βασικές μέριμνες στην οργάνωση του ταξιδιού και τι δυσκολίες ενδεχομένως αντιμετωπίζετε; Υπάρχει ένα πλαίσιο στόχων για την κάθε αποστολή;

Ήθελα να πάω παντού. Αυτό ήταν το κριτήριο. Επομένως κάθε φορά ταξιδεύω προς ένα νέο προορισμό, ακόμη και αν μέχρι σήμερα έχω περάσει από μαγικά μέρη και διαδρομές. Άλλωστε κάθε τόπος έχει κάτι αξιόλογο να γνωρίσεις και επίσης να τοποθετήσεις εκ νέου τον εαυτό σου μέσα σ’ αυτό. Μέχρι σήμερα έχω ταξιδέψει σε 154 χώρες. Τα ταξίδια μου είναι ανεξάρτητα, δηλαδή ταξιδεύω με φίλους ή μόνος μου. Η οργάνωση είναι πολύ απλή αλλά οφείλουμε να την γνωρίσουμε, να την μάθουμε. Αυτό είναι πολύ σημαντικό ο αυτοσχεδιασμός είναι για το ταξίδι, όμως η οργάνωση όσο απλή και αν φαίνεται είναι αναγκαία γιατί περιορίζει τα έξοδα, τους κινδύνους και εμπλουτίζει το ταξίδι.

Αφού επιλέξω λοιπόν ένα προορισμό, για παράδειγμα θα σας μιλήσω για ένα ταξίδι δυο μηνών που έκανα μόνος μου στην Νοτιοανατολική Ασία: Ταϊλάνδη, Καμπότζη, Λάος, Βιετνάμ, Βόρνεο/Μαλαισία, Μπρουνέι, Ινδονησία, Μυανμάρ. Κοιτάζω κάποιες γενικές πληροφορίες στο διαδίκτυο, αλλά πολύ βασικό και θα το έβαζα τρίτο σε σειρά προτεραιότητας μετά το διαβατήριο και τα χρήματα, αγοράζω ένα καλό ταξιδιωτικό οδηγό με τις χώρες προορισμού, και επειδή είναι τόσο σημαντικό αυτό το βήμα σας προτείνω τη σειρά Lonely Planet. Σ’ αυτά τα βιβλία στην αρχή αναφέρονται κάποιες γενικές πληροφορίες για το κλίμα, την ιστορία κτλ., και μετά ανά χώρα προτείνονται 5-10 βασικοί προορισμοί πολιτιστικού, ιστορικού ή περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος. Επίσης αναφέρει με λεπτομέρεια τις επιλογές για τις μετακινήσεις από το ένα μέρος στο άλλο με τα δημόσια μέσα μεταφοράς μέχρι τα αεροπλάνα, και τις φθηνότερες ή ακριβότερες επιλογές διαμονής.

Προσωπικά χρησιμοποιώ τα δημόσια μέσα μεταφοράς και μένω σε hostels, δηλαδή σε φθηνούς χώρους διαμονής μαζί με άλλους ταξιδιώτες. Συνήθως δεν κλείνω τη διαμονή από πριν, το ταξίδι είναι συνεχές, αυτό το δίμηνο ίσως να έμεινα σε περισσότερες από 45-50 διαφορετικές κατοικίες. Σε κανέναν δεν αρέσει η ταλαιπωρία, όμως προτιμώ φθηνότερα-ασφαλή μέρη διαμονής και φθηνά δημόσια μέσα μεταφοράς για να ταξιδέψω περισσότερο. Πριν να αρχίσω το ταξίδι (Α) μελετώ σε γενικές γραμμές τον ταξιδιωτικό οδηγό για να βγάλω ένα πλάνο με τις ημέρες περίπου που θα μείνω σε κάθε μέρος αλλά αυτό μπορεί να αλλάξει, και επίσης σ’ αυτό το πρώτο πλάνο του οδηγού θα προσθέσω μέρη και πράγματα που θέλω να κάνω και ίσως δεν υπάρχουν στον οδηγό, για παράδειγμα δεν αναφέρονται όσο θα έπρεπε για τα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Επίσης το πλάνο είναι ανοιχτό σ’ αυτά που θα συμβούν στο ταξίδι. Στη συνέχεια (Β) επικοινωνώ με τις πρεσβείες των χωρών που θα επισκεφτώ για να μάθω αν χρειάζεται βίζα, αν ναι, αν εκδίδεται κατά την άφιξη ή αν χρειάζεται έκδοση εκ των προτέρων, αυτό μερικές φορές όχι πάντα μπορεί είναι ένα δύσκολο κομμάτι του ταξιδιού με ορισμένες επιλογές, να απευθυνθούμε στην πρεσβεία της χώρας στην Ελλάδα ή το εξωτερικό. Τέλος (Γ) αγοράζω το εισιτήριο, π.χ. για τη Νοτιοανατολική Ασία, με επιστροφή σε δύο μήνες.

Σ’ αυτά τα ανεξάρτητα ταξίδια έχω ελάχιστες αποσκευές, ένα σακίδιο πλάτης για τα ρούχα και τον φωτογραφικό εξοπλισμό που δεν ζυγίζουν πάνω από 6-7 κιλά, ένα μικρότερο σακίδιο που τοποθετώ μπροστά μου και στο οποίο συνήθως βάζω τη φωτογραφική μηχανή τον ταξιδιωτικό οδηγό, και ένα τρίτο πολύ μικρό τσαντάκι για τα χρήματα και τα ταξιδιωτικά έγγραφα που αν ταξιδεύω με ασφάλεια βάζω στο δεύτερο μικρό σακίδιο ή το κρύβω πάνω μου. Αυτή η μορφή ταξιδιού ονομάζεται Backpacker/με σακίδιο στην πλάτη, είναι χαμηλού κόστους, για ανεξάρτητα ταξίδια, με περισσότερες ταξιδιωτικές επιλογές και αυτοδιάθεση για αλληλεπίδραση με τους ντόπιους. Το backpacking, ως τρόπος ζωής έχει αυξηθεί σημαντικά την τελευταία εικοσαετία λόγω των χαμηλού κόστους των αεροπορικών εταιρειών και των ξενώνων σε πολλά μέρη του κόσμου.

Εντονότερη εμπειρία από το ταξίδι είναι η εγκατάσταση, η διαμονή σε μια άλλη χώρα για ένα εύλογο χρονικό διάστημα. Είναι τότε που κατοικούμε όχι μόνο σε άλλους τόπους, αλλά κατοικούμε μέσα σε άλλες γλώσσες, πολιτισμούς, και εντέλει όπως αναφέρει ο Claude Lévi-Strauss, είναι ένα ταξίδι μέσα στο χρόνο, τον τόπο και την κοινωνική ιεραρχία. Είχα αυτή την ευκαιρία να κατοικήσω σε τρεις διαφορετικές ηπείρους, στην Αγγλία για πέντε έτη, τη Βραζιλία για τρία έτη και το Κονγκό για τέσσερα.

koutantos 4 900

Ποια είναι η θέση από την οποία “τοποθετείστε” στο πλαίσιο της συνάντησής σας με τους ανθρώπους στους τόπους των προορισμών; Για παράδειγμα, θα ορίζατε τον εαυτό σας περισσότερο ως ερευνητή ή εθνογράφο, ως εναλλακτικό τουρίστα, ή ως ένα κοσμοπολίτη; Από την άλλη μεριά εκείνοι πώς σας υποδέχονται και σας αντιμετωπίζουν;

Ακόμη και με την πιο καλοπροαίρετη διάθεση να πλησιάσουμε τον μακρινό άλλο, οι αρχικές συναντήσεις με τους αυτόχθονες ήταν καταστροφικές γιατί τους εξερευνητές ακολούθησαν οι κατακτητές. Η συνάντηση έχει συμβεί. Είναι αναπόφευκτη, και ο τόπος, ο χρόνος και η κοινωνική ιεραρχία έχουν αλλάξει για πάντα. Εκεί που ένας γενναίος πολεμιστής Μαασάι περπατούσε ανάμεσα στα λιοντάρια, τη ζέστη και την έρημο δυο μήνες για να φτάσει στον προορισμό του, τώρα από δίπλα του περνάει κοροϊδευτικά ένα αυτοκίνητο και φτάνει στον ίδιο προορισμό μέσα σε λίγες ώρες. Ο Μαασάι καταλήγει να κάνει επιδείξεις με χορό και άλματα ύψους για τους τουρίστες, στη δική του όμως κοινότητα έχει επέλθει ο αλκοολισμός και η παραίτηση. Τα ταξίδια μου είναι ερασιτεχνικά, με την έννοια του εραστή της τέχνης που προσπαθεί να ζει και να ανακαλύπτει νοήματα στη ζωή. Μ’ αυτή την έννοια αισθάνομαι περισσότερο επισκέπτης, συνομιλητής, συνάνθρωπος, διαβάτης, συμπαίχτης και λιγότερο ερευνητής, εθνογράφος, κοσμοπολίτης, εναλλακτικός τουρίστας ή τηλεπαρουσιαστής ταξιδιών. Η πραγματική οικουμενικότητα σέβεται τις διαφορές και την ενότητά τους, η μνήμη δεν πρέπει να ξεχνά και ο ανθρωπισμός έχει ανάγκη να ξαναανακαλυφθεί.

«Είναι αδύνατον για έναν εθνολόγο να αγνοήσει την τερατώδη καταστροφή που έχουμε προκαλέσει οι Δυτικοί, εδώ και αιώνες, σε πολιτισμούς διαφορετικούς από τον δικό μας. Δεν μπορούμε να διαχωρίσουμε την καταστροφή ανθρώπινων κοινωνιών από την καταστροφή που θύματά της είναι σήμερα ζωικά και φυτικά είδη, και όλα αυτά στο όνομα ενός ουμανισμού που τοποθέτησε τον άνθρωπο στη θέση του βασιλιά και αφέντη του κόσμου. Ο ορισμός που έδωσε στον άνθρωπο ο κλασικός ουμανισμός είναι πολύ στενός, τον παρουσιάζει μόνο ως σκεπτόμενο ον αντί να τον θεωρήσει ένα ζωντανό πλάσμα. Το αποτέλεσμα είναι ότι το σύνορο όπου τελειώνει η «ανθρωπιά» είναι πολύ κοντά στον άνθρωπο, ο οποίος έτσι γίνεται ευάλωτος στην καταστροφή» (Levi-Strauss, 1979, Θλιβεροί Τροπικοί). Και συνεχίζει ο Levi-Strauss μετά το ταξίδι του στη Βραζιλία το 1935 στους αυτόχθονες Kadiwe και Bororo: «Έχω την αίσθηση ότι όλες οι τραγωδίες που έχουμε ζήσει, πρώτα με την αποικιοκρατία, ύστερα με τον φασισμό και τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, δεν βρίσκονται σε αντίθεση ή αντίφαση με τον υποτιθέμενο ανθρωπισμό που ασκούμε εδώ και αιώνες, αλλά σχεδόν αποτελούν τη φυσική του προέκταση. Κι αυτό, επειδή ο άνθρωπος χάραξε με μια κίνηση τα όρια των δικαιωμάτων ανάμεσα στον ίδιο και τα άλλα όντα, και στη συνέχεια αναθεώρησε αυτά τα όρια στο εσωτερικό του ανθρωπίνου είδους, διαχωρίζοντας ορισμένες κατηγορίες που θεωρούνταν πραγματικά ανθρώπινες από άλλες. Οι τελευταίες υποβαθμίστηκαν έτσι με βάση το ίδιο μοντέλο που είχε χρησιμεύσει για να διαχωριστούν τα ανθρώπινα από τα μη ανθρώπινα όντα. Πρόκειται για ένα πραγματικό προπατορικό αμάρτημα που σπρώχνει την ανθρωπότητα προς την αυτοκαταστροφή... Η απομυθοποίηση του κόσμου από τον άνθρωπο συνοδεύεται με την ανάπτυξη της αφαιρετικής σκέψης και της συμβολικής αναπαράστασης, ενώ ο μύθος ενεργεί πάνω στον ψυχισμό του πρωτόγονου ανθρώπου όπως η μουσική στον ψυχισμό του πολιτισμένου, δηλαδή η μυθολογία και η μουσική είναι μέρη του ίδιου συμβολικού κόσμου...».

koutantos 5 900

Ποιες είναι γενικότερα οι εμπειρίες που αποκομίζετε;

Όλα τα ταξίδια ήταν προσωπικού ενδιαφέροντος. Μετά από δεκαπέντε και πλέον χρόνια ταξιδιών και εμπειριών και το πέρασμα από την αναλογική στην ψηφιακή οπτικοακουστική καταγραφή, άρχισα να δημοσιεύω στην ελληνική γλώσσα τη μη-κερδοσκοπική σειρά «Το Ταξίδι» με τις εμπειρίες μου από την Ανταρκτική, Αμερική, Αφρική, Ασία, Ωκεανία και Ευρώπη. Ήθελα να μεταφέρω στη χώρα μας όσα έβλεπα και άκουγα έξω απ’ αυτήν. Στο σημερινό οικουμενικό κόσμο όποιος δεν ακούει τον άλλο είναι χαμένος. Η Σειρά αφορά στην Οικολογία, στον Πολιτισμό και στην Εκπαίδευση στον κόσμο με συνεντεύξεις εκπαιδευτικών/ακαδημαϊκών και ενσωματωμένα ντοκιμαντέρ. Τα πολλαπλά εκπαιδευτικά μέσα/modes κείμενα, φωτογραφίες, βίντεο, συναπαρτίζουν μια πολυτροπική/multimodal εκπαιδευτική προσέγγιση. Η σειρά αυτό το έτος συνεχίζεται με νέες αναρτήσεις με θέμα την Αφρικανική Τέχνη.

Για τον πρώτο άξονα της σειράς επισκέφτηκα Φυσικά Μνημεία και τους Οικολογικούς Δρυμούς του πλανήτη μας, όπως είναι το μοναδικό περιβάλλον της Ανταρκτικής και της Αλάσκας, οι καταρράχτες Foz de Iguazu στη Βραζιλία, οι καταρράχτες Βικτώρια στην Αφρική και οι καταρράχτες Νιαγάρα στα σύνορα Αμερικής-Καναδά, μεγάλα οικοσυστήματα όπως αυτό του Αμαζόνιου, Παντανάλ, τα φιόρδ της Χιλής και της Νορβηγίας, τα ενεργά ηφαίστεια στην Κεντρική Αμερική, τα οικολογικά εθνικά πάρκα της Αφρικής Σερενγκέτι, Κρατήρα Νγκορονγκόρο, πάρκα Bwindi και Virrunga στα οποία κατοικούν οι τελευταίοι 880 Γορίλες των Βουνών, το Δέλτα Οκαβάνγκο, ο Νείλος, ο Ζαμβέζης, ο Μεκόνγκ, ο Δούναβης, ο Κόνγκο, τα τέσσερα πρωτεύοντα της Αφρικής και του Βόρνεο, κτλ. Η φύση αποτελεί ζωτική και ηθική αναγκαιότητα σημειώνει ο ποιητής: «Μια μέρα το παρελθόν μας θα μας αιφνιδιάσει με τη δύναμη της επικαιρότητάς του. Δε θα ‘χει αλλάξει εκείνο αλλά το μυαλό μας. Ένα ψήλωμα νοητό, που θα χρειαστεί να το ξανανεβούμε για να εκτιμήσουμε σωστά τις διαστάσεις των πραγμάτων γύρω μας... Τότε μόνον θα καθαρίσει το τοπίο, για να φανούν οι σταθερές που το συνέχουν. Οι άνθρωποι θα πάψουν να ‘ναι απλώς φορείς ηθών και εθίμων, και οι θάλασσες ανάμεσα στους άγριους βράχους θ’ αποκτήσουν την προέκταση την ηθική που θέλησε ο συγγραφέας, δοκιμάζοντας να συνθέσει τα φυσικά στοιχεία με τον τρόπο που θα το έκανε για ένα ιδεόγραμμα» (Ελύτης, Ο., 1995, Εν Λευκώ, Τέταρτη Έκδοση. Αθήνα: Ίκαρος, σελ. 62). Τα ταξίδια προσφέρουν τη δυνατότητα της επιλογής, ακόμη και αν δεν γνωρίζεις τα ενδιαφέροντά σου τα ανακαλύπτεις. Η ζωτικότητα της φύσης με συγκινεί ιδιαίτερα, ακόμη μια φορά που έχασα τις αισθήσεις μου στη Βραζιλία, η σύντροφός μου είπε ότι έλεγα «lands», «lands», «lands», δηλαδή «γαίες», «γαίες», γαίες».

Στο δεύτερο άξονα της σειράς επισκέφτηκα πολιτισμικούς χώρους και μουσεία, Μνημεία της Παγκόσμιας Πολιτισμικής Κληρονομιάς προστατευόμενα από την ΟΥΝΕΣΚΟ, όπως είναι τα προκολομβιανά μνημεία των Ίνκας, των Μάγια, των Αζτέκων, των Taino, της Αρχαίας Αιγύπτου, της Ινδίας, του Βουδισμού, του Ινδουισμού και οι χιλιάδες εθνοτικοί πολιτισμοί των Mapuche, των Μαασάι, των αυτοχθόνων της Βραζιλίας για τους οποίους δημοσίευσα δυο μεγάλες εργασίες, των εθνοτικών ομάδων της Αφρικής, κτλ. Πολλά ήθη, έθιμα, αρχιτεκτονικές, τρόποι διαβίωσης αυτών των πολιτισμών είναι ζωντανά στους δρόμους και τις λαϊκές παραδόσεις.

Τέλος ο τρίτος άξονας της βιωματικής σειράς αφορά στους ανθρώπους και την εκπαίδευση. Εκπαιδευτικοί από όλο τον κόσμο μοιράζονται μαζί μας τις απόψεις και τις εμπειρίες τους για ένα κόσμο ειρηνικότερο. Για την καταγραφή χρησιμοποίησα ημι-δομημένες μαγνητοφωνημένες συνεντεύξεις. Ίσως η «συνάντηση», η «κατανόηση», η «αποδοχή», ο «σεβασμός», η «εκτίμηση», η «αξία» και τελικά η «αλλαγή» μέσα από τον άλλο να είναι η βαθύτερη εκπαιδευτική διάσταση του ταξιδιού σε άλλες κοινωνίες. «Γνωρίζοντας όμως αυτές τις (άλλες) κοινωνίες περισσότερο αποκτούμε ένα μέσο για να αποκολληθούμε από τη δική μας, όχι γιατί αυτή είναι η μόνη ή η απόλυτα κακή, αλλά γιατί είναι η μόνη από την οποία πρέπει να απελευθερωθούμε. Κι αυτό θα γίνει μόνο μέσα από τις άλλες» (σελ. 353). «Το να αποσπάσαι, αυτό είναι μια δυνατότητα ζωτικής σημασίας για τη ζωή...» (Levi-Strauss, 1979, Θλιβεροί Τροπικοί, σελ. 375). Αυτή είναι και η δύναμη της εκπαίδευσης. «Η εκπαίδευση δεν μπορεί να επιδιορθώσει τη στέγη που στάζει, δεν μπορεί να εξαλείψει ένα διαζύγιο ή την απώλεια ενός γονέα, ή να απαλείψει µια ασθένεια και µια άσχημη κατάσταση υγείας... Μπορεί όμως να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε ώστε να δρούμε αποτελεσματικότερα» (Nixon, Martin, McKeown & Ranson, 1996: 118).

koutantos 6 900  koutantos 7

Από τη δεκαετία του 80, με αφετηρία ανανεωμένες προσεγγίσεις, όπως το ρεύμα της πολιτισμικής κριτικής στο χώρο της Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, έχει υπάρξει πολύ θεωρητική συζήτηση για το πώς γράφουμε, μιλάμε, εν γένει αναπαριστούμε τους “άλλους”. Παράγοντας οπτικοακουστικό και κειμενικό υλικό μέσα από τα ταξίδια σας, ποια είναι η εικόνα που επιδιώκετε να αποκομίζει το κοινό στο οποίο απευθύνεστε για τους πρωταγωνιστές σας; Ταυτόχρονα τι είναι αυτό που πιστεύετε ότι επιδιώκουν οι συνομιλητές σας να προβάλουν απέναντι σε έναν δυτικό επισκέπτη-παρατηρητή τους;

Το σημαντικό είναι η παρουσία του μακρινού άλλου, κάποιοι από αυτούς που πήρα συνεντεύξεις ήταν φίλοι μου, τους γνώριζα αρκετά χρόνια από τις κοινές μεταπτυχιακές σπουδές μας στην Αγγλία ή από την εργασία μου, το σημαντικότερο για μένα που θέλησα κατά κάποιο τρόπο να μοιραστώ και με τους αναγνώστες ήταν η δική τους παρουσία, η γνωριμία μας από διαφορετικά μέρη του κόσμου και πολιτισμούς, αυτόν τον σκοπό της παρουσίας έχει η ανάρτηση των φωτογραφιών τους στις συνεντεύξεις. Οι προθέσεις τους ή οι δικές μου κατά κάποιο τρόπο ήταν δευτερεύουσας σημασίας. Φυσικά μπορούσαν να μιλήσουν για οτιδήποτε τους αφορούσε, όπως οι συνεντεύξεις ανθρώπων της Αφρικής αν τις διαβάσετε θα δείτε ότι αυτοί έχουν μια διαφορετική ατζέντα από τη δική μας.

koutantos 8 900

Έχετε μιλήσει για την επαφή των “άλλων” με τη δύση, όπως στην περίπτωση των αυτοχθόνων της Βραζιλίας. Τελικά πόσο “θλιβεροί” είναι οι “τροπικοί” σήμερα; -για να παραπέμψω μεταφορικά στο εμβληματικό έργο του Claude Lévi-Strauss.

Τον 20ο αιώνα δυστυχώς ο κόσμος άλλαξε για πάντα. Η μαγεία του φυσικού και ιερού κόσμου έχει καταστραφεί. Η μαγεία των αυτοχθόνων όλου του κόσμου έχει ανατραπεί. Όμως «Όταν χάνεται η αθωότητα του δάσους μαζί χάνεται και η αθωότητα του ανθρώπου. Λιγοστεύουν τα δέντρα του πρωτογενούς δάσους λιγοστεύουν και οι γλώσσες του ανθρώπου. Η βιοποικιλότητα εξαφανίζεται μαζί με την πολιτισμική ποικιλότητα. Ο μαζικός δυτικός πολιτισμός, η μονοκαλλιέργεια της σκέψης, παραγωγής και εκμετάλλευσης κατακλύζει τον πλανήτη». Κάποιες δράσεις είναι πολύ δυνατές, όπως οι ρεζέρβες γης για τους αυτόχθονες της Βραζιλίας που προστατεύουν το φυσικό και το πολιτισμικό τους περιβάλλον.

koutantos 9 900

Μετά από θέματα σχετικά με την παγκοσμιοποίηση, την πολυπολιτισμικότητα ή τη διαπολιτισμική συνθήκη, που βρίσκονται συνεχώς στο δημόσιο προσκήνιο, ο κοσμοπολιτισμός έχει συζητηθεί πολύ την τελευταία δεκαετία ως μια έννοια “του να είναι κάποιος πολίτης” σήμερα. Πώς διαχειρίζεσθε το προνόμιο του κοσμοπολιτισμού το οποίο διαθέτετε; Ποιες ηθικές δεσμεύσεις και κριτικές επιφυλάξεις ενδεχομένως σας υποβάλει, τόσο απέναντι στην κοινωνία από την οποία προέρχεσθε όσο και απέναντι σε αυτές που γνωρίζετε; Ποια είναι τα μελλοντικά σας σχέδια και πού μπορεί ο κόσμος να βρει τη δουλειά σας και να μοιραστεί τις εμπειρίες σας;

Δεν αισθάνομαι κοσμοπολίτης με την ευρύτερη έννοια. Νομίζω αυτό ταιριάζει περισσότερο σε έναν επιχειρηματία που εργάζεται σε μια πολυεθνική ανά τον κόσμο. Η δικιά μου εμπειρία λειτουργεί αλλιώς. Μια εικόνα, μια μουσική μπορεί να με ταξιδέψει πολύ γρήγορα σε μια χώρα και ένα χρόνο στα πιο μακρινά μέρη του πλανήτη. Ό,τι έζησα εκεί το αισθάνομαι με τον ίδιο τρόπο που αισθάνομαι τις εμπειρίες μου στη χώρα μας. Είμαι πάντα ο ίδιος. Τα ταξίδια με κάνουν να ζω περισσότερο στο χώρο και το χρόνο. Τα ταξίδια δεν μπαίνουν στη βαλίτσα, υπάρχουν μόνο ζωντανά.

Σε συνεργασία με την εκπαιδευτική πύλη eduportal δημοσιεύουμε στην ελληνική γλώσσα τη μη-κερδοσκοπική σειρά «Το Ταξίδι» με εμπειρίες και μελέτες από την Ανταρκτική, Αμερική, Αφρική, Ασία, Ωκεανία και Ευρώπη. Η σειρά αφορά στην Οικολογία, τον Πολιτισμό και την Εκπαίδευση στον κόσμο με συνεντεύξεις εκπαιδευτικών/ακαδημαϊκών και ενσωματωμένα ερασιτεχνικά ντοκιμαντέρ από τις οπτικοακουστικές μου καταγραφές. Τα ταξίδια μου είναι για μένα, όμως η επιμέλεια του υλικού και η δημοσίευση του αφορά στο μοίρασμα εμπειριών και γνώσεων κάτι που χωρίς τους αναγνώστες θα ήταν αδύνατον. Τα τελευταία έξι χρόνια, η σειρά έχει σχεδόν δυο εκατομμύρια αναγνώσεις και θεάσεις, ευχαριστώ θερμά τους συνταξιδιώτες αναγνώστες, την εκπαιδευτική πύλη eduportal και το διαχειριστή της Γιάννη Σαλονικίδη, και το μουσικοσυνθέτη Μιχάλη Ανδριτσόπουλο για τη μουσική που έγραψε για κάποια βίντεο. Η σειρά συνεχίζεται, αυτή τη χρονιά με τη θεματική ενότητα «Αφρικανική Τέχνη», με μια δημοσίευση ανά δεκαπενθήμερο. Περισσότερα για τις παλιότερες και νεότερες αναρτήσεις στον κεντρικό σύνδεσμο: www.eduportal.gr/culture

koutantos 9a 900

Σχετικά με τον Αρθρογράφο

Βασιλική Παπαγεωργίου

Βασιλική Παπαγεωργίου

Η Βασιλική Παπαγεωργίου σπούδασε Εθνολογία στο Δημοκρίτειο Παν/μιο και ολοκλήρωσε το μεταπτυχιακό της στο τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Παν/μίου Αιγαίου, από όπου αναγορεύτηκε διδάκτορας με άριστα το 2009. Έχει επαγγελματική και ερευνητική εμπειρία στη μετανάστευση, τις διαπολιτισμικές σχέσεις, την πολιτισμική διαχείριση και τις π...

Περισσότερα Άρθρα από τον ίδιο Αρθρογράφο

 

Ημερολόγιο Άρθρων

Σεπτέμβριος 2018
Δε Τρ Τε Πε Πα Σα Κυ
27 28 29 30 31 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
Σάββατο, 22 Σεπ. 2018 - 14:44:59
 

Newsletter

ΑρχικήΆρθραPublic Culture - onlineΑνθρωπολογικές ματιές στους πολιτισμούς του κόσμου: Δημήτριος Κουτάντος, οραματισμοί με ταξίδια 360 μοιρών Top of Page