Independent

Πρόγραμμα Εκδηλώσεων

ΑρχικήΒιβλίο«Μυστικά και παραμύθια από την ιστορία της Μακεδονίας»

«Μυστικά και παραμύθια από την ιστορία της Μακεδονίας»

AddThis Social Bookmark Button

SPYROS MYSTIKA-KAI-PARAMYTHIA-900Το νέο βιβλίο του Σπύρου Καράβα που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βιβλιόραμα, θα παρουσιαστεί στο βιβλιοπωλείο του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης, Τσιμισκή 11 στη Θεσσαλονίκη την Παρασκευή 31 Οκτωβρίου 2014, στις 19:30.

Θα μιλήσουν οι:
Σία Αναγνωστοπούλου, ιστορικός, Πάντειο Πανεπιστήμιο
Αλέκος Ζάννας, επιμελητής του Αρχείου Πηνελόπης Δέλτα
Βίκυ Καραφουλίδου, ιστορικός, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και ο συγγραφέας του βιβλίου Σπύρος Καράβας, ιστορικός, Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Η αναψηλάφηση της ιστορίας της Μακεδονίας η οποία επιχειρείται στις μελέτες που απαρτίζουν τον τόμο αυτό, ξαναφέρνει στο προσκήνιο κρίσιμα ζητήματα από τα χρόνια ιδίως του Μακεδονικού Αγώνα και των Βαλκανικών Πολέμων:

• την κατασκευή του απαραίτητου εθνολογικού επιχειρήματος στην υπηρεσία του ελληνικού αλυτρωτισμού, με τη συνακόλουθη αποσιώπηση των υπαρκτών οικονομικοκοινωνικών και εθνοπολιτισμικών διαφορών

• τους άξονες της προπαγάνδας –γλωσσικό εξελληνισμό, εθνικό φρονηματισμό–, σε συνδυασμό με τις πληθυσμιακές ανακατατάξεις και την τρομοκράτηση των εντόπιων πληθυσμών

• τη διάσταση των εθνικών κέντρων –του ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών και του Πατριαρχείου– ως προς τις επιμέρους στρατηγικές και την ακολουθητέα πολιτική ενόψει του κοινού στόχου

• τους μηχανισμούς που διέπουν τη διαδικασία ενσωμάτωσης των Νέων Χωρών στον εθνικό κορμό έως την τραγική κατάληξη του Εμφυλίου και το στρατοκρατικό καθεστώς που επιβλήθηκε στην περιοχή μεταπολεμικά

• τη συγκρότηση του μύθου του Μακεδονικού Αγώνα ήδη από τον Μεσοπόλεμο, με την ηρωοποίηση των πρωταγωνιστών, την αποσιώπηση και τον «εξευγενισμό» των πεπραγμένων και την παραχάραξη των πηγών.

Η ιστορία της Μακεδονίας, σε όλο τον 20ό αιώνα αποτελεί ένα δύσκολο και συναρπαστικό κουβάρι, από πολλές απόψεις (εθνοτική, πολιτισμική, γλωσσική, θρησκευτική) για τον ερευνητή. Ζώνη διακεκαυμένη: οι φλόγες δεν περιορίζονται στην επικράτεια της ιστορίας, αλλά κατακλύζουν την πολιτική, όπως έχουμε διαπιστώσει πολλές φορές τα τελευταία χρόνια. Ο Σπύρος Καράβας είναι ένας από τους δεινότερους μελετητές του ζητήματος, και η ιστορική του γνώση πάει χέρι χέρι με την πολιτική του ευαισθησία και την πάλη του ενάντια στον εθνικισμό, τη μισαλλοδοξία και τους εθνικούς μύθους. Το βιβλίο του, αφιερωμένο στη μνήμη του Άγγελου Ελεφάντη, αποτελεί ένα ισχυρό αντίδοτο στην ιδεολογική χρήση της ιστορίας, στις παθογένειες της ιστορικής μας παιδείας που καθόρισαν τη στάση του ελληνικού κράτους στον «νέο μακεδονικό αγώνα» της δεκαετίας του 1990 και κυριάρχησαν στον δημόσιο λόγο.

Μυστικά και παραμύθια από την ιστορία της Μακεδονίας
του Σπύρου Καράβα

Έχουν περάσει 50 χρόνια από τότε που ο Κ. Θ. Δημαράς υποστήριζε ότι πάσχουμε από υπερβολική δόση ιστορισμού, με την οποία είμαστε διαποτισμένοι και ακριβώς γι' αυτό «έχουμε περισσότερα από τους άλλους να κάνουμε: να ξεμάθουμε ό,τι ξέραμε, την ιστορία που παίρνει κανείς για μαλακό προσκέφαλο και για "άλλοθι", και να μάθουμε ό,τι δεν ξέρουμε, την ιστορία όργανο ζωής και εθνικής προαγωγής».1 Δεν θα ανέμενε, ωστόσο, εκείνα τα λόγια του, μισό αιώνα μετά, να περιγράφουν με τέτοια ακρίβεια τόσο το επίπεδο της εθνικής μας αυτογνωσίας όσο και την ανάγκη-προτροπή να ξεμάθουμε για να μάθουμε.

Όποιος καταπιαστεί ειδικότερα με την ιστορία των πληθυσμών της Μακεδονίας –και οι επαΐοντες πλέον δεν εκπλήσσονται– θα βρεθεί αντιμέτωπος με αλλεπάλληλα κρούσματα ιδεολογικής χρήσης της ιστορίας, που συχνά συνοδεύεται από εσκεμμένη παραχάραξη των πηγών. Άλλωστε, στην αντίδραση της ελληνικής πολιτείας απέναντι στο νεομακεδονικό την τελευταία εικοσαετία και στους κοινούς τόπους που κυριάρχησαν στον δημόσιο λόγο, φάνηκαν ξεκάθαρα οι παθογένειες της ιστορικής παιδείας στην Ελλάδα. Παθογένειες που χαρακτηρίζουν τόσο εκείνους που είχαν την ευθύνη για τη χάραξη της εξωτερικής πολιτικής καθώς και τα κομματικά επιτελεία, όσο και όλα ανεξαιρέτως τα στρώματα της κοινωνίας, προσδιοριζόμενα είτε με οικονομικοκοινωνικά είτε με πολιτισμικά κριτήρια. Για μία ακόμη φορά αναδείχθηκε η αυτάρεσκη αναπαραγωγή ανιστόρητων και σωβινιστικών στερεοτύπων, με αποτέλεσμα την αυτοπαγίδευση στην εθνική ρητορεία. Μια ρητορεία που λειτουργεί ως το «μαλακό προσκέφαλο» για το οποίο μιλούσε ο Δημαράς και το οποίο αρνούμαστε να αποχωριστούμε. Και οπωσδήποτε δεν συνιστούν «άλλοθι» οι αντίστοιχες μεθοδεύσεις των υπαρκτών «αντίπαλων» εθνικισμών.

Με αυτά τα ρεάλια και αυτές τις πραγματικότητες καταπιάνεται ο ανά χείρας τόμος, αποβλέποντας και στις γνωστικές ανάγκες του φοιτητή από το Αμύνταιο και των συμφοιτητών του. Με τα ρεάλια, όχι γιατί προσβλέπω σε κάποια «αντικειμενική ιστορία», δηλαδή στη φενάκη της μίας και μοναδικής ορθής και δίκαιης εκδοχής του παρελθόντος. Αλλά γιατί η επιστήμη της ιστορίας δεν μπορεί να βγάζει από το στόχαστρο το οντολογικό της πρόταγμα, στο όνομα της σχετικοποίησης που είναι του συρμού. Όπως υπενθυμίζει ο Σπύρος Ασδραχάς, «δεν υπάρχει ιστορικός που να αρνείται την αντικειμενικότητα της πραγματικότητας. Το πρόβλημα είναι ότι η αντικειμενικότητα της πραγματικότητας δεν έχει απολύτως "αντικειμενική καταγραφή" στη συνείδηση. Και ξέροντας αυτό το πράγμα, ο ιστορικός δημιουργεί μια σειρά νοητικών εργαλείων, μια σειρά τεχνικών, με το σκοπό να καταγράψει στη συνείδησή του, όσο γίνεται, αυτή την οντολογική πραγματικότητα».2 Συχνά, ωστόσο, για να οικονομηθεί ο χρόνος της απαραίτητης έρευνας, μια και «τα πάντα είναι κατασκευές», προτιμήθηκε η διατύπωση υποθέσεων εργασίας –κάποτε περισπούδαστων–, τη στιγμή που οι πηγές απαντούσαν στα ερωτήματα. Για να βρεις όμως τις απαντήσεις μέσα από τις πηγές, πρέπει όχι μόνο να τις ρωτήσεις, αλλά πρωτίστως να τις εντοπίσεις μέσα στον ωκεανό τεκμηρίων της σύγχρονης ιστορίας. Σε τελευταία ανάλυση, αυτή η σχετικοποίηση της θέασης του κοινωνικού γίγνεσθαι, εκείνο που άθελά της πέτυχε είναι να παρέχει εχέγγυα επιστημοσύνης και σε προσεγγίσεις που υπηρετούν την ιδεολογική χρήση της ιστορίας. Προσεγγίσεις είτε της ακαδημαϊκής ιστορίας είτε εκείνης που ευθυγραμμίζεται με τους κανόνες της αγοράς του «ευπώλητου» βιβλίου.

Η αναψηλάφηση της ιστορίας της Μακεδονίας στις σελίδες του βιβλίου επιχειρείται κυρίως μέσα από τις ελληνικές πηγές του 20ού αιώνα, πηγές που αναγκαστικά έχουν αξιοποιηθεί εδώ επιλεκτικά, καθώς ο όγκος και ο πλούτος τους υπερβαίνει κατά πολύ τις δυνατότητες του μεμονωμένου ερευνητή. Ο χώρος αναφοράς είναι οι περιοχές εκείνες στις οποίες επικέντρωνε το ενδιαφέρον της η ελληνική πλευρά πριν το 1912 και βέβαια η ελληνική Μακεδονία μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους. Οι περισσότερες σελίδες του βιβλίου αφορούν τα πρώτα 13 χρόνια του 20ού αιώνα, γεγονός που υπακούει στα προσωπικά μου ερευνητικά ενδιαφέροντα που σχετίζονται με τον μακρύ 19ο αιώνα.

Ο Άγγελος Ελεφάντης, πρόθυμος συζητητής και συχνά από τους πρώτους αναγνώστες των δοκιμίων αυτών, επέμενε να συγκεντρωθούν σε ένα τόμο και εισέπραττε κατ' επανάληψη το «καλά θα δούμε». Για τον Πολίτη προορίζονταν και «Οι ξενοσυνείδητοι της XVης Μεραρχίας», αλλά δεν τον πρόλαβαν. Η παλιά υπόσχεση άφησε το ίχνος της στην αφιέρωση, μικρή υπόμνηση μεγάλης οφειλής.

1 Κ. Θ. Δημαράς, «Μερικά επείγοντα θέματα» [1964], Σύμμικτα Δ΄. Λόγια περί μεθόδου, Επιλογή κειμένων: Φ. Ηλιού, Επιμέλεια: Π. Πολέμη, Αθήνα 2013, τ. Β΄, σ. 580-581.

2 Σπ. Ασδραχάς, Ζητήματα Ιστορίας, Αθήνα 1983, σ. 131.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Ο Σπύρος Καράβας γεννήθηκε στη Χίο το 1954. Σπούδασε ιστορία στο Πανεπιστήμιο Lyon 2 της Γαλλίας. Από το 1990 διδάσκει στο τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα και οι δημοσιευμένες εργασίες του επικεντρώνονται κυρίως στον ελληνικό αλυτρωτισμό, το μακεδονικό ζήτημα και την ιστοριογραφία του. Από τις Εκδόσεις Βιβλιόραμα κυκλοφορεί επίσης η μελέτη του «Μακάριοι οι κατέχοντες την γην». Γαιοκτητικοί σχεδιασμοί προς απαλλοτρίωση συνειδήσεων στη Μακεδονία 1880-1909.

Προσθήκη νέου σχολίου


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

Δημοσκόπηση

Με ποιον τρόπο ανταλλάσετε ευχές τις εορτές;

email/facebook κλπ - 12%
sms - 8%
τηλεφωνικά - 36%
ταχυδρομικά - 0%
διά ζώσης - 24%
Δεν ανταλλάσω ευχές - 20%

Συνολικές ψήφοι: 25
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει ενεργό: 23 Απρ 2017 - 18:02
 

Ημερολόγιο Άρθρων

Απρίλιος 2017
Δε Τρ Τε Πε Πα Σα Κυ
27 28 29 30 31 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
Τρίτη, 25 Απρ. 2017 - 04:52:12
 

Newsletter

ΑρχικήΒιβλίο«Μυστικά και παραμύθια από την ιστορία της Μακεδονίας» Top of Page