Independent

Πρόγραμμα Εκδηλώσεων

ΑρχικήΚινηματογράφοςΠερί κριτικής

Περί κριτικής

AddThis Social Bookmark Button

peri-KRITIKISτου Γιώργου Παυλίδη. Η κριτική οφείλει να είναι –όσο μπορεί- αντικειμενική. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει αντικειμενικότητα επιστημονική αφού και τα κριτήρια δεν είναι μια για πάντα δοσμένα και αναλλοίωτα (ειδάλλως οι περισσότεροι κριτικοί θα καταλήγανε στο ίδιο αποτέλεσμα εφαρμόζοντας τα ίδια κριτήρια) ούτε και το έργο τέχνης είναι ένα φυσικό φαινόμενο που το παρατηρούμε εξ αποστάσεως (χωρίς προσωπική/συναισθηματική επαφή).

Η κριτική επιχειρεί να καταλάβει τη μορφή και το περιεχόμενο ενός έργου και στη συνέχεια να το περιγράψει και να το κρίνει. Αυτή η διαδικασία στηρίζεται στην πρότερη γνώση, στην τριβή με την τέχνη, στην σύγκριση με άλλα έργα. Έτσι, το πρώτο βήμα της κριτικής είναι: κατανόηση, περιγραφή, ανάλυση, αξιολόγηση, σύγκριση.

Αυτό όμως είναι μόνο το πρώτο μισό. Και το σύνηθες πρόβλημα που συναντάμε, είναι οι κριτικές που μένουν στο πρώτο βήμα. Αν περιοριστεί κανείς σε αυτό το στάδιο, τότε, αργά ή γρήγορα, ο ίδιος ο κριτικός θα μετατραπεί σε εκτιμητή έργων τέχνης ή στη χειρότερη περίπτωση σε πορτιέρη που ορίζει ποιο έργο αξίζει να ειδωθεί από το κοινό και ποιο όχι. Η κριτική του θα περιοριστεί σε μια καθιέρωση μοντέλων καλλιτεχνικής δημιουργίας προς μίμηση και ανακατασκευή. Όσο για το ίδιο το έργο; Θα υποστεί τις συνέπειες της φετιχοποίησης μέσα σε έναν κόσμο που μόνο του μέλημα θα είναι η συντήρηση του έργου. Όμως ο κόσμος αυτός δεν είναι φυσικός και ανθρώπινος, αλλά είναι τεχνητός και τεχνοποιημένος.

Γιατί στον ανθρώπινο, ζωντανό –δηλαδή δυναμικό – κόσμο η προσέγγιση ενός έργου τέχνης δεν μπορεί να είναι μονάχα περιγραφική και αξιολογική. Κι εδώ ξεκινάει το δεύτερο μισό της κριτικής. Τα ποιοτικά στοιχεία ενός έργου φορτίζονται όταν μας συγκινούν ή μας εμπνέουν συναισθηματικά και αυτό ενεργοποιεί την επιθυμία μας να αναμετρηθούμε μαζί τους, να αντιμετωπίσουμε την (τελειωμένη και ακίνητη;) μορφή τους ως εμπόδιο για μια νέο μεταμόρφωση.

Για την πρώτη όψη της κριτικής που είναι ρυθμιστική, το έργο τέχνης είναι το αποτέλεσμα ενός δεδομένου μετασχηματισμού (μιας καλλιτεχνικής δημιουργίας) και ως τέτοιο επιχειρούμε να το αναλύσουμε, να το κατανοήσουμε, να το περιγράψουμε, να το αξιολογήσουμε. Για την δεύτερη όψη της κριτικής το έργο τέχνης είναι η αιτία –το έναυσμα, το ερέθισμα- για έναν νέο μετασχηματισμό. Και σε αυτό το σημείο ο κριτικός καλείται να βγει από την ασφάλεια που του προσφέρει η γνώση και τα αντικειμενικά κριτήρια αξιολόγησης και να αναμετρηθεί με το έργο τέχνης προκειμένου να συμβάλλει σε μια νέα μεταμόρφωση, να συνθέσει την δική του παραλλαγή, να ακολουθήσει την ίδια πορεία ανάδυσης της καλλιτεχνικής μορφής φέρνοντας στο φως την δική του μετουσίωση του έργου τέχνης.

Αν ο κριτικός επιθυμεί να παραμείνει αυθεντικός και επομένως ανάλογα δημιουργικός με τον καλλιτέχνη, τότε θα ξεπεράσει την ανάγκη να σχολιάσει απλώς το έργο του δημιουργού (δηλαδή να το περιγράψει, να το αναλύσει να το βαθμολογήσει και τίποτε άλλο – αυτό είναι το πρώτο μισό) και θα επιχειρήσει να διερευνήσει εκείνο το βάθος που ξεχύνεται στις εικαστικές μορφές του έργου και το βλέπουμε, το απολαμβάνουμε ή το φοβόμαστε, αλλά δεν βρίσκουμε τα λόγια να το πούμε.

Γι αυτό το δεύτερο στάδιο απαιτούνται διαλεκτικές κινήσεις της σκέψης και όχι σταθερές κατηγορίες και κριτήρια – να σύρουμε την μορφή του έργου σε μια πάλη για τη δημιουργία μιας νέας μορφής – και εμπνευσμένοι στοχασμοί που ανοίγουν διόδους προς νέες ερμηνείες και μεταμορφώσεις.

Αν η κριτική συνδυάζει τις δύο όψεις της – την ρυθμιστική και την απελευθερωτική – τότε ένα έργο τέχνης είναι ταυτόχρονα μορφή (προς κατανόηση και ανάλυση) και εμπόδιο (βλέψη της επιθυμίας να αναμετρηθεί μαζί του και να το ξεπεράσει) και έτσι ένα κριτικό κείμενο μπορεί να διαβαστεί ως ένας εμπνευσμένος στοχασμός που διεγείρει με τη σειρά του την δική μας επιθυμία να δούμε το έργο και να το βιώσουμε ώστε να γίνουμε μέρος του κύκλου των (πιθανών) μεταμορφώσεών του.

Σε αντίθετη περίπτωση, η ανθρώπινη φαντασία θα επαναπαύεται στα φετιχοποιημένα αριστουργήματα που έχει ήδη δημιουργήσει και ανήκουν στο παρελθόν, η κριτική θα είναι ανέραστη και θα αναπαράγει τα κόμπλεξ των κριτικών (που απολαμβάνουν την θέση εξουσίας τους, μη καταλαβαίνοντας ότι αυτοί περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον θα πρεπε να είναι ευάλωτοι στην τέχνη και να εμπνέονται από αυτήν) και το κοινό θα θαυμάζει επιφανειακά την τέχνη ή θα την σέβεται χωρίς να γνωρίζει γιατί, μη νιώθοντας κατ' ουσία καμία προσωπική επαφή μαζί της.

Σχετικά με τον Αρθρογράφο

Γιώργος Παυλίδης

Γιώργος Παυλίδης

O Γιώργος Παυλίδης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε πρώτα μηχανολογία, έπειτα ακολούθησαν σπουδές Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής και μεταπτυχιακό στην Φιλοσοφία και την Αισθητική του Κινηματογράφου. Τέλος, έκανε ένα πέρασμα από την κινηματογραφική σχολή του Lodz, στην Πολωνία, όπου παρακολούθησε εργαστήρια σκηνοθεσίας, φωτογραφίας και animation. Έχ...

Περισσότερα Άρθρα από τον ίδιο Αρθρογράφο

Προσθήκη νέου σχολίου


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

Δημοσκόπηση

Ποιες δράσεις ακτιβισμού θα κάνατε;

 
Παρασκευή, 28 Ιουλ. 2017 - 06:39:53
 

Newsletter

ΑρχικήΚινηματογράφοςΠερί κριτικής Top of Page