Independent

Πρόγραμμα Εκδηλώσεων

ΑρχικήΚινηματογράφοςΗ θεωρία του Ζιλ Ντελέζ για τον κινηματογράφο

Η θεωρία του Ζιλ Ντελέζ για τον κινηματογράφο

 deleuze H κίνηση και ο χρόνος: οι δύο λογικές στον κινηματογράφο.

Ο Γάλλος φιλόσοφος Gilles Deleuze (Ζιλ Ντελέζ, 1925 – 1995, “Η πτύχωση. Ο Λάιμπνιτς και το μπαρόκ”, “Ο Προυστ και τα σημεία”, “Κινηματογράφος Ι”, “Κινηματογράφος ΙI”, κ.ά.) εκκινεί σε πολύ μεγάλο βαθμό από την σκέψη του –επίσης Γάλλου- Henry Bergson (Ανρί Μπερξόν, 1859-1941) για να μιλήσει για τον κινηματογράφο, καθώς ο Bergson ήταν εκείνος που τόνισε ιδιαίτερα τη σχέση της κίνησης με τη διάρκεια στο σινεμά. Στο βιβλίο του Bergson «Η δημιουργική εξέλιξη», στο τελευταίο κεφάλαιο, υπάρχει ο τίτλος: “Ο κινηματογραφικός μηχανισμός της σκέψης”. Εκεί ο Bergson μιλά επικριτικά για το σινεμά, λέγοντας ότι κατακερματίζει την κίνηση σε διαδοχικά καρέ και έτσι είναι αδύνατο να παραστήσει τη διάρκεια ως μια συνεχή και αδιάσπαστη ποιότητα της κίνησης. Έστω και μέσα από αυτή την κριτική πάντως, αναδεικνύει της αξία της κινηματογραφικής σκέψης.

Ο Deleuze θεωρεί ότι ο κινηματογράφος έχει μια πολύ στενή σχέση με τρία στοιχεία: τη σκέψη, την κίνηση και τον χρόνο. Ο κινηματογράφος παριστά την κίνηση, υπό την έννοια ότι σκέπτεται την κίνηση και την εμφανίζει μέσα στις εικόνες. Όμως ο τρόπος με τον οποίο παριστά της κίνηση, δηλαδή υποκειμενοποιεί την κίνηση μέσα από τον φακό, διαφέρει ανάλογα με τον τρόπο που θα επιλέξει ο κάθε σκηνοθέτης να συλλάβει και να απεικονίσει την κίνηση. Γι αυτό και ο κινηματογράφος, με βάση και την ιστορική του διαδρομή, με βάση το πώς εμφανίστηκε, προσδιορίζεται – κατά τον Ντελέζ- από δύο τύπων εικόνες: την εικόνα – κίνηση και την εικόνα – χρόνο.

Η εικόνα – κίνηση : Ας υποθέσουμε ότι ο ήρωας μας θέλει να καπνίσει και δεν έχει τσιγάρα. Έτσι, αποφασίζει να πάει στο περίπτερο απέναντι από το σπίτι του και να αγοράσει ένα πακέτο. Μπορούμε να δείξουμε αυτή την κίνηση, από το σπίτι προς το περίπτερο, με τρεις-τέσσερεις ίσως μεσαίες-μακρινές λήψεις, καθώς ο ήρωας βγαίνει από το διαμέρισμά του, κατεβαίνει τις σκάλες, ανοίγει την πόρτα της εισόδου, περνά τον δρόμο και στέκεται μπροστά στο περίπτερο. Μπορούμε ίσως να χρησιμοποιήσουμε μια κοντινή λήψη καθώς ζητάει τσιγάρα.
Σε αυτή την περίπτωση αυτό που καταγράφεται, αυτό που είναι καθοριστικό είναι η κίνηση με έναν τρόπο ρεαλιστικό, η κίνηση μέσα στην εξωτερικότητα, η διάνυση μια απόστασης. Το πρωταγωνιστικό στοιχείο είναι η κίνηση, ενώ η - όποια - σχέση με τον χρόνο είναι δευτερογενής.

Η εικόνα – χρόνος : Στην δεύτερη περίπτωση, ας υποθέσουμε πως ο ήρωας ανοίγει την πόρτα του διαμερίσματος και σταματά για μια στιγμή περιεργαζόμενος τον χώρο. Καθώς κατεβαίνει τις σκάλες κοιτάζει φευγαλέα μια αντανάκλαση του ήλιου στο παράθυρο, έπειτα σταματά στη μέση του δρόμου και συγκεντρώνεται στον εαυτό του, προτού τελικά φτάσει στο περίπτερο για να αγοράσει τσιγάρα. Αυτές οι λεπτομέρειες μπορούν να δειχθούν με κάποια κοντινά – υποκειμενικά πλάνα, αποτελούν παύσεις στην ομαλή ροή της εξωτερικής κίνησης όπως την περιγράψαμε στο πρώτο παράδειγμα.
Αυτό που κινηματογραφείται εδώ είναι και πάλι μια κίνηση. Αλλά ο τρόπος κινηματογράφησης είναι διαφορετικός. Τότε είναι που εμφανίζονται άλλου τύπου εντάσεις, άλλα χαρακτηριστικά περισσότερο εσωτερικά θα λέγαμε, στοιχεία που εκ πρώτης όψεως δεν εξυπηρετούν σε κάτι την κίνηση προς το περίπτερο, αλλά διαστέλλουν την διάρκειά της, την καθιστούν λιγότερο ρεαλιστική από εξωτερική σκοπιά (όπως θα ήταν αν την βλέπαμε ως εξωτερικοί παρατηρητές). Τότε, κατά τον Deleuze διασαλεύεται με κάποιον τρόπο η χρηστικότητα της κίνησης, η «κανονική» ροή της. Εκεί υπάρχει μια διάρρηξη. Το στοιχείο που έρχεται στην επιφάνεια -επειδή δεν έχει να κάνει με την προφάνεια της εξωτερικής κίνησης, αλλά με ένα άλλο μέγεθος- είναι μια άνοδος στην επιφάνεια χρονικών ποιοτήτων. Ο χρόνος αρχίζει και δείχνει το πρόσωπό του.

Ο Deleuze υποστηρίζει ότι ο κινηματογράφος μέχρι τη δεκαετία του 40’, διέπεται από την πρώτη λογική. Την λογική της εικόνας – κίνηση. Δημιουργείται μια καθοριστική τομή περίπου το 1940, η οποία σηματοδοτεί την έναρξη εκείνου που ο ίδιος ονομάζει, «σύγχρονο κινηματογράφο».

Στο επόμενο μέρος της ενότητας: «Η δεκαετία του 40’ και η ρωγμή του αφηγηματικού κινηματογράφου».

Σχετικά με τον Αρθρογράφο

Γιώργος Παυλίδης

Γιώργος Παυλίδης

O Γιώργος Παυλίδης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε πρώτα μηχανολογία, έπειτα ακολούθησαν σπουδές Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής και μεταπτυχιακό στην Φιλοσοφία και την Αισθητική του Κινηματογράφου. Τέλος, έκανε ένα πέρασμα από την κινηματογραφική σχολή του Lodz, στην Πολωνία, όπου παρακολούθησε εργαστήρια σκηνοθεσίας, φωτογραφίας και animation. Έχ...

Περισσότερα Άρθρα από τον ίδιο Αρθρογράφο

Προσθήκη νέου σχολίου


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

Δημοσκόπηση

Είναι έμφυτη η ανθρώπινη επιθετικότητα;

 

Ημερολόγιο Άρθρων

Νοέμβριος 2017
Δε Τρ Τε Πε Πα Σα Κυ
30 31 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 1 2 3
Δευτέρα, 20 Νοεμ. 2017 - 08:03:07
 

Newsletter

ΑρχικήΚινηματογράφοςΗ θεωρία του Ζιλ Ντελέζ για τον κινηματογράφο Top of Page