Independent

Πρόγραμμα Εκδηλώσεων

ΑρχικήΚινηματογράφοςΕικόνα και σκέψη στον κινηματογράφο

Εικόνα και σκέψη στον κινηματογράφο

AddThis Social Bookmark Button

filmsτου Γιώργου Παυλίδη. Έχοντας ήδη μιλήσει για την σχέση φιλοσοφίας και κινηματογράφου,

είχαμε πει (σε προηγούμενο άρθρο) ότι υπάρχουν τέσσερεις τρόποι σχέσης ανάμεσα στο σινεμά και τη φιλοσοφία:
1. Η ταινία εικονογραφεί φιλοσοφικούς προβληματισμούς, έννοιες, θεωρίες που προϋπάρχουν. Εδώ η σχέση εντοπίζεται κυρίως στην πλοκή και του διαλόγους.
2. Η ταινία αναφέρεται θεματικά στη ζωή και το έργο κάποιου φιλοσόφου.
3. Η ταινία γίνεται αφορμή για να μιλήσουμε φιλοσοφικά γι αυτήν.
4. Η ταινία σκέφτεται φιλοσοφικά, όχι μόνο με λεκτικό τρόπο (με λέξεις και έννοιες μπορεί να σκεφτεί και η λογοτεχνία, και η φιλοσοφία με ένα φιλοσοφικό δοκίμιο) αλλά και με οπτικό - ακουστικό. Εμφανίζει στοιχεία σκέψης και νοήματος στο περιβάλλον των κινηματογραφικών εικόνων, με όλους τους τρόπους: λεκτικούς, ηχητικούς, χρωματικούς, με κίνηση, με φωτοσκιάσεις .

Για να εξηγήσουμε λίγο καλύτερα αυτή την τέταρτη περίπτωση, σήμερα θα μιλήσουμε για τη σχέση ανάμεσα στην (κινηματογραφική) εικόνα και τη σκέψη.


ntekartO φιλόσοφος Rene Descartes (Ντεκάρτ) -Καρτέσιος, Ελληνιστί- μίλησε για την διάκριση ανάμεσα στην έκταση και τη σκέψη, ή αλλιώς την ύλη και το πνεύμα, ή αλλιώς το σώμα και την ψυχή. Κατά τα λεγόμενά του, η σχέση μεταξύ τους είναι εξωτερική. Οτιδήποτε έχει έκταση (όπως το υλικό ανθρώπινο σώμα) δεν μπορεί να σκέφτεται. Η ψυχή είναι εκείνη που σκέφτεται, αποφασίζει και δίνει εντολές. Το σώμα απλώς εκτελεί. cogito ergo sum = σκέφτομαι αρα υπάρχω
Με βάση αυτόν τον δυϊσμό έκτασης και σκέψης, ή ύλης και πνεύματος, μιλούμε συχνά για εικόνα και σκέψη στον κινηματογράφο, ή αλλιώς για αυτό που λέμε:
Μορφή και περιεχόμενο
Ως μορφή εννοούμε το σχήμα ή το περιτύλιγμα της ταινίας. Συνήθως αναφερόμαστε στις κινηματογραφικες τεχνικες, τα χρώματα, τα φίλτρα, του φακούς κλπ.
Ως περιεχόμενο εννοούμε την σκέψη της ταινίας, και κυρίως αναφερόμαστε στην υπόθεση, τη δράση, τους διαλόγους τους χαρακτήρες.

Ο σκηνοθέτης λοιπον, έχει απλώσει τις πληροφορίες πάνω και μέσα στις εικόνες τις ταινίας και εμείς καλούμαστε με τη σκέψη να τις καταλάβουμε, να τις εξηγήσουμε να τις αποκωδικοποιήσουμε. Με άλλα λόγια, οι εικόνες εκτείνονται μπροστά μας – πάνω στην οθόνη προβολής- κι εμείς σκεφτόμαστε πάνω σε αυτές ή με αφορμή αυτές. Είναι έτσι; Ας σκεφτούμε για μια στιγμή το εξής: Αν κάποιος θέλει να σκεφτεί φιλοσοφικά για τη ζωή ή τον θάνατο, την επικοινωνία, την αποξένωση, τον έρωτα, τη νοσταλγία, τη μνήμη, τη βία κλπ. μπορεί να αναπτύξει τη σκέψη του γράφοντας ένα ωραιότατο κείμενο - φιλοσοφικό δοκίμιο. Τότε ομως δεν θα είναι σκηνοθέτης, αλλα συγγραφέας. Αν πάλι θέλει να γυρίσει μια ταινία για αυτά τα θέματα, τότε δεν μπορεί να το κάνει όσο παραμένει στο επίπεδο της αφηρημένης σκέψης, δηλαδή όσο συνεχίζει να μιλά αφηρημένα για τη ζωή, τον θάνατο κλπ.

Το αφηρημένο πρέπει να γίνει συγκεκριμένο, δηλαδή να αποκτήσει όψη, να γίνει ορατή εικόνα (μιας και ο κινηματογράφος είναι τέχνη των εικόνων). Μήπως όμως αυτό σημαίνει, ότι οι κινηματογραφικές εικόνες που ο σκηνοθέτης θα συλλάβει μέσα του (και έπειτα, με τη βοήθεια των τεχνικών μέσων του κινηματογράφου, θα προβάλλει σε εμάς εξωτερικά) έχουν παραιτηθεί από τη σκέψη;
Καθόλου.

Στον κινηματογράφο ο σκηνοθέτης δεν σκέφτεται αφηρημένα (δηλαδή μόνο με την νόηση). Συλλαμβάνει την ταινία του με την φαντασία, όχι με την αφηρημένη σκέψη.Φαντάζεται τις εικόνες της, τις κινήσεις της, τα χρώματά της. Ετσι δημιουργεί με την φαντασία του μορφές που μέσα τους συναντιούνται από την μια μεριά κάτι αφηρημένο –η σκέψη- και από την άλλη μερια κάτι συγκεκριμένο – οι εικόνες του εξωτερικού κοσμου που μας δίνουν οι αισθήσεις μας.

Το συγκεκριμένο και το αφηρημένο συγκλίνουν, οι σκέψεις και οι αισθήσεις συναντίούνται, το αφηρημένο παίρνει μορφή. Οι κινηματογραφικές εικόνες λοιπον δεν είναι τυφλές ούτε ουδέτερες. Είναι ήδη φορείς νοήματος και σκέψης και εμφανίζουν αυτή τη σκέψη με κινηματογραφικό τρόπο. Δεν ζητούν απαραίτητα εξήγηση «απ έξω».
Οι εικόνες και οι σκέψεις στο σινεμά δεν είναι διαχωρισμένες μεταξύ τους, αλλά λιώνουν και ρέουν μαγματικά η μία μέσα στην άλλη σε ένα κοινό επίπεδο. Και αυτό είναι η κινηματογραφική ταινία.
Η κιηματογραφική φαντασία είναι ο τόπος συνάντησης της νόησης και της αίσθησης, του αφηρημένου και του συγκεκριμένου.

Γιατί η φαντασία σκέφτεται και αισθάνεται ταυτόχρονα. Και τί αλλο είναι το σινεμά, παρά η προβολή «έξω», αυτού που συμβαίνει ήδη «μέσα», δηλαδή στον ψυχισμό του σκηνοθέτη. Η μορφή μιας ταινίας λοιπον, δεν είναι το τυχαίο ένδυμα ενός περιεχόμενου. Αντιθέτως, είναι αναπόσπαστο κομμάτι του νοήματος και του συναισθήματος μιας ταινίας. Δεν υπάρχει καμία διάκριση ανάμεσα σε μορφή και περιεχόμενο. Στον τέταρτο τρόπο σχέσης ανάμεσα στην φιλοσοφία και τον κινηματογράφο, το σινεμά σκέφτεται φιλοσοφικά με τρόπο αμιγώς κινηματογραφικό Δηλαδή σκέφτεται και αισθάνεται ταυτόχρονα, με λέξεις, χρώματα, κινήσεις, αποστάσεις, ήχους. Cogito ergo film.

Σχετικά με τον Αρθρογράφο

Γιώργος Παυλίδης

Γιώργος Παυλίδης

O Γιώργος Παυλίδης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε πρώτα μηχανολογία, έπειτα ακολούθησαν σπουδές Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής και μεταπτυχιακό στην Φιλοσοφία και την Αισθητική του Κινηματογράφου. Τέλος, έκανε ένα πέρασμα από την κινηματογραφική σχολή του Lodz, στην Πολωνία, όπου παρακολούθησε εργαστήρια σκηνοθεσίας, φωτογραφίας και animation. Έχ...

Περισσότερα Άρθρα από τον ίδιο Αρθρογράφο

Προσθήκη νέου σχολίου


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

Δημοσκόπηση

Ποιες δράσεις ακτιβισμού θα κάνατε;

 
Πέμπτη, 27 Ιουλ. 2017 - 01:05:33
 

Newsletter

ΑρχικήΚινηματογράφοςΕικόνα και σκέψη στον κινηματογράφο Top of Page