Οι κοινωνικές διαστάσεις του Μουσείου: Μια οπτική

Ρόκας Εμμανουήλ Απόστολος
Μουσειολόγος – Μουσειογράφος

 

Ο μουσειακός θεσμός και οι επιστήμες που σχετίζονται με τα μουσεία και την πολιτιστική κληρονομιά τη σημερινή εποχή των παγκόσμιων και ποικίλων ανακατατάξεων και αναπροσδιορισμών, δεν γίνεται να μην ακολουθήσουν και να μην επικεντρωθούν σε έναν πολύ βασικό τους στόχο που κατά το παρελθόν είχε λησμονηθεί σε μεγάλο βαθμό: αυτόν που έχει να κάνει με την κοινωνία, τους προβληματισμούς της και την βοήθεια που μπορεί να δώσει το Μουσείο ως προς την ανάδειξή τους.

Η μουσειολογία όπως και ο ίδιος ο μουσειακός θεσμός αποτελούν κοινωνικά φαινόμενα που δεν είναι δυνατόν να μένουν μακριά από τους παλμούς της κοινωνίας και των ανησυχιών της. Ζητήματα πολύ σοβαρά όπως είναι ο πόλεμος, η φτώχεια, οι ταυτότητες φύλου, τα αγαθά της επιστήμης, η κοινωνική ανισότητα κ. ά. είναι μερικές μόνο προβληματικές μέσα από τις οποίες το επιστημονικό προσωπικό ενός πολιτιστικού οργανισμού μπορεί να διατυπώσει την γνώμη του, να αφήσει μέσα από κάποια έκθεση το στίγμα του ή να περάσει τα μηνύματα που θέλει στο κοινό του μέσα από έναν άτυπο διάλογο με αυτό. Η άποψη που θέλει το μουσείο και κατ’ επέκταση τον πολιτισμό αμέτοχους της πολιτικής και της κοινωνίας δεν μπορεί σήμερα να ευσταθεί, καθώς οι διάφορες πολιτικές αποφάσεις που λαμβάνονται έχουν άμεσο αντίκτυπο σε μεγάλα κοινωνικά σύνολα και ένας από τους σκοπούς ιδιαίτερα των νεότερων καλλιτεχνών είναι να περάσουν το μήνυμα για έναν πιο δίκαιο και αποκομμένο από παλαιότερες και παθογενείς κοινωνικές συμβάσεις μικρόκοσμο.

 palmyra


Η καταστροφή της Παλμύρας από τους μαχητές του Ισλαμικού Κράτους: Ένα ζήτημα που άπτεται και της πολιτικής
(πηγή: https://www.kathimerini.gr/life/people/1026883/oi-froyroi-tis-palmyras/)

Ενώ παλιότερα καίρια πολιτικά ζητήματα όπως αυτά των σεξουαλικών ταυτοτήτων, της θρησκευτικής ετερότητας ή της παγκόσμιας μετανάστευσης δεν βρίσκονταν στο προσκήνιο της δημοσιότητας όσο έπρεπε, σήμερα αποτελούν θέματα προς περισσότερη διερεύνηση, προσοχή και ευαισθητοποίηση. Καθώς εδώ και πολλές δεκαετίες ο μουσειακός θεσμός δεν απευθύνεται μόνο σε μια εκλεπτυσμένη ελίτ, αλλά στο σύνολο των πολιτών οποιουδήποτε κοινωνικού και οικονομικού στάτους, νομίζω πως είναι καλό να θίγονται και θέματα άλλα πέραν της ιστορίας ή της τέχνης των αντικειμένων. Αυτή η εικόνα των «απόμακρων» δυστυχώς μουσείων υφίσταται (σε μικρότερο όμως βαθμό) ακόμα και σήμερα, αν και μέσα από εκπαιδευτικά προγράμματα, διαλέξεις και τη χρήση νέων τεχνολογιών φαίνεται το έργο τους και η κατάσταση αλλάζει προοδευτικά προς τον εκδημοκρατισμό των χώρων πολιτισμού.

Πολλοί άνθρωποι δεν έχουν το απαραίτητο μορφωτικό υπόστρωμα ώστε να καταλάβουν τι βλέπουν, γιατί το βλέπουν και ποια η χρησιμότητα αυτού που βλέπουν, με αποτέλεσμα να μην νιώθουν το μουσείο σαν ένα χώρο «δικό τους». Παρ’ όλα αυτά, όπως προαναφέρθηκε ο κάθε πολιτιστικός φορέας πρέπει μέσα από τις συλλογές του να θίξει επίκαιρα ζητήματα, να περάσει τα μηνύματά του και να δώσει κάτι παραπάνω από υλικοκοτεχνικές ή ιστορικές πληροφορίες, ή έστω να συνδυάσει την συλλογή του με θεματικές του σήμερα εποικοδομητικά. Με την γνώση του παρελθόντος μπορούμε να κάνουμε ανασκόπηση στο σήμερα και να αναλογιστούμε την θέση μας μέσα στην κοινωνία και τα προβλήματά της, ακόμα και αν ο φόβος ενασχόλησης ενός μουσείου με πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα είναι δεδομένος.

 

Έχοντας κατά νου πως σε καιρούς ακραίων αντιδράσεων και πολιτικής αστάθειας επικρατούν ιδεολογίες που βλάπτουν το κοινωνικό σύνολο και στρέφονται κατά ανθρώπων λόγω της όποιας ιδιαιτερότητας αυτοί φέρουν, τα μουσεία και ο πολιτικός τους λόγος πρέπει να υφίστανται, με δεδομένο πως η κοινωνία συμπεριλαμβάνει και το ίδιο τους το κοινό. Από τη στιγμή μάλιστα που τα ίδια τα μουσεία αποφασίζουν το τι θα εκθέσουν, τι θεματική θα θίξουν και ποια μηνύματα θα περάσουν στο κοινό τους, δεν είναι πολιτικά ή κοινωνικά ουδέτερα. Το σημαντικό είναι να προσφέρουν αυτό που μπορούν στην κριτική σκέψη και ενημέρωση των πολιτών μιας χώρας . 1

 

1. Σουέρεφ, Κωνσταντίνος, Μουσειακοί Χώροι στον εικοστό πρώτο αιώνα, σελ. 59-62, 65-66, εκδ. ΚΑΛΕΙΔΟΣΚΟΠΙΟ, 2018 ΑΘΗΝΑ

Pin It