Ο Ερωτικός Παπαδιαμάντης

Γράφει ο Σίμος Ανδρονίδης, υποψήφιος διδάκτωρ στο τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ.

 

Ο Σκιαθίτης λογοτέχνης Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης προσδιορίζει τον έρωτα ως διαρκή δια-πάλη, ως εγγραφή στο σώμα που αναζητεί την ειδική του 'μνήμη' και 'αλήθεια', την ίδια στιγμή που η ερωτική τομή φέρει όψεις ενατένισης της ίδιας και της άλλης ζωής.

Ο έρωτας στα διηγήματα του Σκιαθίτη, αφενός μεν αγγίζει το πεδίο μίας δυνάμει σεξουαλικότητας η οποία παραμένει ανοιχτή, αφετέρου δε αναφέρει μία ερωτική σήμανση, η οποία, μένοντας ανολοκλήρωτη, δύναται να επιφέρει την ίδια της την επιθυμία, την επιθυμία της φυγής & της θέασης του κόσμου, του κάθε στιγμή κόσμου έτσι όπως, με αγωνία δια-γράφεται και συγκροτείται εκείνη την στιγμή: σώμα & ένα 'Όνειρο στο Κύμα'.

Η Παπαδιαμαντική γραφή προσιδιάζει στη 'φόνευση' του τετριμμένου, εκεί όπου ο συγγραφέας, παθών και ο ίδιος, ως άλλη 'Σφίγγα' θέτει διε-ρωτήσεις: ποια δύναται να είναι η ερωτική απο-λύτρωση; Σε ποιο σημείο ενσκήπτει το πάθος; οι αναφορές σε έναν έρωτα που κατακλύζει;

Αξιώνοντας την ίδια του μνήμη, την οντολογία του υποκειμένου που φέρει αντιθέσεις-αντινομίες, ο Σκιαθίτης αναζητεί το αδύνατο, διευρύνει τα όρια του χριστιανικού μαρτυρίου-σπαραγμού, επανανοηματοδοτώντας το ως έρωτα, ερωτικό μαρτύριο, το οποίο, διαμέσου διακυμάνσεων, περιλαμβάνει εντός του συναισθηματικές 'εκρήξεις', πολύσημες μεταφορές & αναφορές, πλαίσιο που απέχει από την αναγωγική εικόνα του μονοδιάστατου 'κοσμοκαλόγερου'.

1. Στο Παπαδιαμαντικό λογοτεχνικό πράττειν, η χριστιανική μεσσιανικότητα, σημασιοδοτείται από τις εκφάνσεις της οικειότητας, της δυνατότητας ένταξης και της ένταξης στην κοινότητα. Το χριστιανικό μεσσιανικό συνιστά, την ίδια στιγμή, το μη-όριο, την διαρκή προσμονή, την τελετουργία των ‘αχράντων μυστηρίων’ που επιτελείται στην ίδια της την αναφορά: στην παρουσία.


Το ερωτικό γίγνεσθαι του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, εγκολπώνεται πρόσωπα που προσδιορίζουν την προθυμία, την δυνατότητα του καλέσματος, την 'ανοίκεια' πρόσδεση σε αυτό που ενυπάρχει: στο σώμα ως καταφυγή.


Ο συγγραφέας τείνει προς την συγκρότηση υποκειμένων που 'μυούνται' στην δοκιμασία, που παλινδρομούν μεταξύ ευκαιρίας και μίας ιδιαίτερης 'απώλειας', που κοιτούν το γοητευτικό διά-κενο, δοκιμάζοντας κάθε στιγμή τον πειρασμό να πέσουν μέσα.
H θηλυκότητα 'γεννά' την προσδοκία, η αναφορά της ερωτικής σύνδεσης το πάθος, εκεί όπου το αρσενικό υποκείμενο δύναται να 'ενσαρκώσει' την αστάθεια την ανισορροπία μεταξύ ευρύτερων προσλήψεων και προσωπικής στάσης.
Ο 'παθών' Παπαδιαμάντης εγγράφει τον έρωτα ως ακανόνιστη ύλη ενός ακανόνιστου κόσμου, ως μαρτύριο σωμάτων που ανοίγονται στην αίσθηση, μαρτύριο που αξιώνεται την ίδια του την αναφορά.


Η Παπαδιαμαντική λογοθετικότητα, ενσώματης φοράς, εγκολπώνεται την υποκειμενικότητα η οποία και εκτίθεται με τον τρόπο-τροπικότητα της 'ευφρόσυνης παραφροσύνης', μετατοπίζει την γλώσσα προς το ποθητά σαρκικό, στρέφοντας παράλληλα την προσοχή στις ίδιες τις 'άγνωστες βουλές' του έρωτα.
Η Παπαδιαμαντική ερωτικότητα ως μαρτύριο ζητεί την ανθρωπινότητα της, βίους που διαπερνούν μέσα από τα καλειδοσκόπια του φόβου, συγκροτώντας όχι εξιδανικευμένους ήρωες αλλά υποκείμενα, ανθρώπους υπό το πρίσμα της διαφοράς εντός της ομοιότητας.


Το ερωτικό πάθος αφυπνίζεται πριν σημάνει η ώρα της προβολής των συμβολισμών. Ο έρωτας και οι διάστικτες ερωτικές αναφορές ενυπάρχουν, και στα δικά του «Χρόνια της Χολέρας», για να δανειστούμε τον τίτλο του γνωστού βιβλίου του Κολομβιανού συγγραφέα Γκαμπριέλ Γκαρσία Μαρκές. Ο Παπαδιαμάντης ποθεί τους ‘ψιθύρους’, την ορατή και αόρατη πορεία των πραγμάτων, την οριακότητα-μεταιχμιακότητα της μοναδικής ερωτικής φοράς.
Ένα ‘Όνειρο στο Κύμα’ που διακρατείται, λυρικά και ‘ανίερα’ δοσμένο στις προτιμήσεις του, ‘ενσαρκώνοντας’ την προσίδια πραγμολογική φορά του γοητευτικά ανολοκλήρωτου που δεν παύει όπως να διεκδικεί εντός της ‘θρυμματισμένης’ εικόνας, της θηλυκής συνήχησης..