Συνέντευξη με τον φωτογράφο Κοσμά Εμμόγλου

Πώς επιλέξατε τους συγκεκριμένους οικισμούς που φωτογραφίσατε;

Καθώς από φωτογραφική σκοπιά η δυτική Θεσσαλονίκη μου φαινόταν πιο «ιδιαίτερη», βρέθηκα το 2012 στη Νέα Μαγνησία αναζητώντας ένα φωτογραφικό θέμα, που θα με εξέφραζε καλλιτεχνικά. Εκεί συνάντησα τσιγγάνους από την Ξάνθη, οι οποίοι είχαν καταλάβει κάποια εγκαταλελειμμένα σπίτια. Η προσέγγιση έγινε εξωτερικά του οικισμού κυριολεκτικά από την άκρη του δρόμου. Πρώτα με τα παιδιά που έπαιζαν εκεί και στη συνέχεια με τους γονείς τους που μου επέτρεψαν να μπω στα σπίτια τους. Το επόμενο διάστημα η αστυνομία τους έδιωξε από την περιοχή και σε μια προσπάθεια να τους αναζητήσω βρέθηκα σε έναν άλλο οικισμό, εκείνον της Αγίας Σοφίας στα Διαβατά.

Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με τη ζωή των Ρομά;

Με τη σιγουριά πλέον πως είχα βρει το θέμα μου ξεκίνησα από την αρχή. Η σιγουριά αυτή γεννήθηκε μέσα από μια σύγκρουση με τις προσωπικές μου προκαταλήψεις και από μια ανάγκη να γνωρίσω την κοινωνία των Ρομά «από μέσα». Οι κάτοικοι με δέχθηκαν χωρίς κανένα πρόβλημα και με τον καιρό, από στόμα σε στόμα, με έμαθαν όλοι, άρχισαν να με εμπιστεύονται και να με βάζουν και αυτοί στα σπίτια τους.

Ποιες ήταν οι προϋποθέσεις για να φωτογραφηθούν;

17-900Οι τσιγγάνοι με τους οποίους ήρθα σε επαφή έτρεφαν μεγάλη αγάπη για τη φωτογραφία και στήθηκαν με προθυμία μπροστά στο φακό. Η φωτογραφία αντιπροσώπευε για εκείνους κάτι «καλό», κάτι «χαρούμενο». Μια φορά τους ρώτησα αν θα μπορούσα να φωτογραφίσω μια κηδεία. “Μην μπεις μέσα γιατί θα φας ξύλο. Εμείς τη φωτογραφία τη θεωρούμε χαρά, πώς θα πας να βγάλεις τη λύπη;” μου είπε κάποιος. Σεβάστηκα την άποψη και την επιθυμία τους, αν και θα με ενδιέφερε πολύ φωτογραφικά. Συνάμα η φωτογραφία συνιστά κάτι προσωπικό. Για το λόγο αυτό -αλλά και εξαιτίας του φόβου για μάγια! - μου απαγόρευσαν ρητά να κυκλοφορήσουν οι φωτογραφίες τους σε άλλους τσιγγάνους εντός του οικισμού.

Ποια ήταν η διαδικασία της φωτογράφισης;

Οι Ρομά μου άνοιξαν τα σπίτια τους, μου πρόσφεραν την εικόνα τους και τις εικόνες των παιδιών τους, πόζαραν φορώντας τα «καλά» τους, σκηνοθετώντας οι ίδιοι τους εαυτούς τους, και ως αναγνώριση της τιμής που μου έκαναν, τους πρόσφερα τις φωτογραφίες τους. Κάθε φορά που περνούσα με το αυτοκίνητο από τον οικισμό, μου σφύριζαν ή μου φώναζαν να γυρίσω πίσω εκφράζοντας την επιθυμία να φωτογραφηθούν.

Ποιος είναι ο κύριος στόχος του project;

23-900Ως φωτογράφος είμαι ανθρωποκεντρικός, ανθρωπολογικός θα έλεγα, αλλά για να μπορέσει να δέσει μια εργασία θεωρώ πως θα πρέπει να συνδέονται δύο στοιχεία: ο άνθρωπος με το περιβάλλον του. Πρόθεσή μου ήταν να αναδείξω το σύγχρονο Ρομά, ένα Ρομά που δυσκολευόμαστε να δούμε γιατί παρόλο που ζει πλάι μας δημιουργούμε απόσταση και έχουμε μια στερεοτυπική εικόνα για εκείνον. Θέλησα λοιπόν να παρουσιάσω μια θετική εικόνα του οικισμού, μέσα από μια άλλη οπτική γωνία, πέρα από τις προκαταλήψεις, πέρα από τα συνήθη στερεότυπα του «βρώμικου» και του «αρνητικού». Υπάρχουν ίσως και αρνητικά στοιχεία, αλλά υπάρχει και μια άλλη ματιά που παραμένει αθέατη, όταν παρατηρούμε αυτούς τους ανθρώπους απλώς «απ’ έξω», χωρίς να τους γνωρίζουμε, χωρίς να έχουμε μπει στον κόσμο τους.

Ποια είναι τα συναισθήματα πίσω από το κάδρο σας όταν φωτογραφίζετε πρόσωπα μέσα στις οικίες τους;

Νιώθω μια προσωπική ικανοποίηση που με την επιμονή μου κατάφερα ως φωτογράφος να μπω σε αυτήν την ιδιαίτερη κοινωνία και να τους πείσω να ποζάρουν για να τους φωτογραφίσω. Αντιλαμβάνεστε τη σημασία που έχει η κατανόηση, η γνωριμία μου με τα πρόσωπα και η εξοικείωσή μου με τον περιβάλλοντα χώρο. Διακρίνουμε, τη συμπάθεια και κυρίως το σεβασμό απέναντι στα πρόσωπα που φωτογραφίζω.

Υπάρχει αυτή η μια εικόνα που ξεχωρίζετε μέσα σε όλες και τι είναι αυτό που την κάνει να ξεχωρίζει;

Υπάρχουν περισσότερες εικόνες που είναι ξεχωριστές για εμένα, αλλά θα σας μιλήσω για τη μία. Μία μέρα που φωτογράφιζα σε έναν οικισμό έπλεναν κάποιες γυναίκες τα χαλιά στην αυλή τους. Με το που τις είδα μπήκα να τις φωτογραφίσω, αλλά στην αρχή δεν ήθελαν, γιατί δεν ήταν περιποιημένες. Τελικά μετά από παρότρυνσή μου η μια δέχτηκε. Με ρώτησε που να καθίσει και την έβαλα πάνω στις σκάλες να κρατάει την κολώνα. Ο φωτισμός, η πόζα, το ντύσιμο, και το ύφος της γυναίκας ,το όλο σκηνικό της σύνθεσης, ταίριαξαν όλα μαζί και έδεσε όμορφα το κάδρο.

Τι σημαίνει ο τίτλος «Έλα κατέ»;

«Έλα κατέ» (έλα εδώ) μου έλεγαν συχνά, «μη βγάζεις τα λασπόνερα», «μην κόβεις τα πόδια», «τράβα το μωρό όρθιο», υποδεικνύοντας το πού και με ποιον τρόπο θέλουν να φωτογραφηθούν. Με σεβασμό προς τις επιθυμίες τους προσπάθησα να αποδώσω πτυχές της ταυτότητας, της κουλτούρας και των χώρων κατοικίας τους.

Υπάρχει συνέχεια για το «Έλα κατέ - Αθίγγανες Πολιτείες» ή κάνετε ήδη το επόμενο βήμα σας;

Το επόμενο θέμα το έχω ήδη ξεκινήσει και είναι σε εξέλιξη, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν εξακολουθεί να με ενδιαφέρει αυτό το θέμα. Θα ήθελα να το εμπλουτίσω και να βάλω και άλλα στοιχεία από την κουλτούρα τους.

Τέλος, ποια θα ήταν η συμβουλή σας για κάποιον που θα ήθελε να ασχοληθεί με τη φωτογραφική καταγραφή μιας κοινωνίας;

Επειδή κι εγώ είμαι στα πρώτα μου βήματα θα μιλήσω για την εμπειρία μου. Πρέπει πρώτα να μελετήσει κανείς την κοινωνία που θέλει να τραβήξει, γιατί κάθε κοινωνία έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες, τους δικούς της κανόνες, τη δικιά της κουλτούρα, για να μπορέσει να προσεγγίσει το θέμα του καλύτερα και να έχει όσο το δυνατό ολοκληρωμένη μελέτη πάνω στο θέμα που θα κάνει.

Pin It