Τομάσο Βιζεντίνι

Γράφει ο Απόστολος Αποστόλου, καθηγητής πολιτικής και κοινωνικής φιλοσοφίας

 

Ο αρλεκίνος που άλλαξε την Commedia dell’ arte και καθήλωσε το γαλλικό θεατρόφιλο κοινό

Ίσως να μη γνωρίζουμε ότι κάποια θεατρικά κομψοτεχνήματα γράφηκαν γιατί οι συγγραφείς είχαν στο μυαλό τους πρώτα τους ηθοποιούς που ερμήνευαν τους ρόλους, και μετά δημιούργησαν την πλοκή του θεατρικού τους έργου εμπνεόμενοι από το στυλ των ηθοποιών. Ο Γάλλος κωμωδιογράφος Μαριβώ ο μεγαλύτερος θεατρικός συγγραφέας του 18ου αιώνα πλήρως αφοσιωμένος στην Κομεντί Φρανσαίζ έγραψε το έργο «La Double Inconstance» (1723) Διπλή απιστία, έχοντας στο νου του, τον Τομάσο Βιζεντίνι, τον πιο δημοφιλή Αρλεκίνο του παρισινού Ιταλικού Θεάτρου.

Ο Τομάσο Βιζεντίνι (1688-1782) γεννημένος στην ιταλική πόλη Βιτσέντσα 60 χιλιόμετρα δυτικά της Βενετίας, επιλεγμένος από τον Λουϊτζι Ρικομπίνι ( ο οποίος ήταν ένας διανοούμενος θεατράνθρωπος διευθυντής της Comédie-Italienne στο Παρίσι αποστασιοποιημένος από τις παρωχημένες φιγούρες των γελωτοποιών Ιταλών της αυλής μεταμορφώνοντας το ιταλικό θέατρο) φθάνει στη γαλλική πρωτεύουσα και στις πραγματοποιούμενες παραστάσεις καθηλώνει το γαλλικό κοινό.

Ο ενθουσιασμός του Μαριβώ ήταν μεγάλος για τον Τομάσο Βιζεντίνι όταν είδε τις παραστάσεις της Comédie-Italienne στο Παρίσι. Ο Τομάσο Βιζεντίνι είχε πραγματικά μεγάλα θεατρικά χαρίσματα που γρήγορα τα αναγνώρισε ο Μαριβώ. Συνδύαζε μια κίνηση που μπορούσε να εξελιχθεί σε ακροβατική ικανότητα, διέθετε ένα λαϊκό κωμικό ένστικτο και επιπλέον κατάφερνε να διασταυρώνει τις παραπάνω ικανότητές του με μια ισχυρή συγκίνηση. Θεωρείτο ο μάγος της Comédie-Italienne, όλοι στο Παρίσι μιλούσαν για το θρυλικό Τομασέν όπως τον αποκαλούσαν οι Γάλλοι. Εκεί λοιπόν όπου οι Γάλλοι θεατές είχαν βαρεθεί την εξεγερμένη χυδαιότητα της ιταλικής κωμωδίας (commedia dell’ arte) αδειάζοντας τις θεατρικές αίθουσες κάθε απόγευμα, ο Τομάσο Βιζεντίνι έκανε τη μεγάλη ανατροπή.

Το γαλλικό θεατρικό κοινό έβλεπε την commedia dell’ atre με θέρμη εξ’ αιτίας των στοιχείων ανατρεπτικής και επαναστατικής σημασίας που διέθετε. Ούτε η Γαλλική Επανάσταση δεν επηρέασε την επιτυχία της Commedia dell'Arte στη Γαλλία. Μάλιστα ακόμη και μετά το 1789 με τη Γαλλική Επανάσταση, δεν υπέστη ιδιαίτερες αλλαγές η Commedia dell'Arte κρατώντας την επαναστατική και ανατρεπτική φόρμα της και το πνεύμα της λοιδορία που διέθετε για καταστάσεις και πρόσωπα εξουσίας. Ενώ οι κωμικοί συνέχιζαν να παίζουν τις κωμωδίες τους, οι οποίες επηρέασαν το γαλλικό θέατρο για τα επόμενα χρόνια. Αν και κατά την περίοδο της τρομοκρατίας με το Διευθυντήριο, οι Ιακωβίνοι απαγόρευσαν τους αποκριάτικους μασκαράδες από φόβο επιθέσεων και αντεπαναστατικής κατασκοπείας, εξαφανίζοντας έτσι και τις μάσκες της commedia dell'arte, ωστόσο το πνεύμα της Commedia dell'Arte παρέμενε ζωντανό και οι παραστάσεις συνέχιζαν την πορεία τους. Το βλέπουμε στους πίνακες του Watteau και στο έργο των Pierre de Marivaux και Pierre Augustin Caron de Beaumarchai.

tomaso1

(Τομάσο Βιζεντίνι)

Η ευγένεια των χαρακτηριστικών του, μέσω της δραματικής ευαισθησίας του Βιζεντίνι χαρακτήρισε τις πιο καινοτόμες πτυχές του Αρλεκίνου επάνω στη θεατρική σκηνή. Η ποιότητα, σύμφωνα με το μεταρρυθμιστικό εγχείρημα του Βιζεντίνι στόχευε όχι μόνο σε μια γενική ηθικοποίηση του κωμικού, αλλά μάλλον στην επανεφεύρεση του, που μπόρεσε να συμβιβάσει την εκπληκτική ζωντάνια μαζί με την αυθεντικότητα της κωμωδίας. Υπό αυτή την έννοια, η εκπληκτική καινοτομία και η επίνοια του Βεζεντίνι επάνω στους ρόλους της Commedia dell’ arte ο οποίος τους έφερε πιο κοντά σε αποδεχτές θεατρικές φόρμες, αποτέλεσαν ένα από τα καλύτερα παραδείγματα της πλούσιας μεταρρύθμισης του ηθοποιού στο μονοπάτι του συναισθηματισμού και της φυσικής έκφρασης .

Με μια «χειρονομική» μιμική, ο Τομάσο Βιζεντίνι, με το βραχύ ανάστημά του, τα μικρά του χέρια και τα κοντά του πόδι, είχε στην πραγματικότητα αναπτύξει μια εκπληκτική ακροβατική ευκινησία, της οποίας το σφρίγος, δεν υποστηρίχθηκε από τη μυϊκή του ικανότητα αλλά από μια μοναδική τεχνική που κατείχε σε αντίθεση με το διάσημος προκάτοχό του, Ντομένικο Μπιανκολέλι ο οποίος είχε ένα τέλειο σωματότυπο που τον βοηθούσε αποτελεσματικά στα νούμερα . Ο Βιζεντίνι όμως διέθετε μια χάρη και μια ελαφρότητα, που όταν χρειαζόταν μπορούσε να απαλύνει την πρόκληση που έφθανε κάποιες φορές η Comédie-Italienne έως τη χυδαιότητα. Μάλιστα ο βραχύς σωματότυπος του, μέσω της μάσκας αναδεικνυόταν χαρισματικός σε συνεργασία με τις φυσικές κινήσεις του, προσδίδοντας έτσι μια παιδική φιγούρα αφέλειας, όπως απεικονίζεται στον πίνακα του Nicolas Lancret.

Η μορφή του αρλεκίνου που απέδιδε ο Βιζεντίνι διέπρεψε στη βουβή παντομίμα, κερδίζοντας την εύνοια του κοινού. Νούμερα όπως η ναρκοληπτική κατάσταση του, που αποκοιμιέται συνεχώς στην αγκαλιά του Λέλιο Ρικομπόνι, κάθε φορά που προσπαθούσε να τον ξυπνήσει ο Ρικομπίνι, ή ως κωφάλαλος στο Arlequin bouffon de cour (20 Μαΐου 1716), ή στις σκηνές που ράβει και ξεράβει το στόμα του, στο Arlequin muet par crainte (16 Δεκεμβρίου 1717) ή ακόμη σε μια κυβίστηση του, κρατώντας στο χέρι του ένα ποτήρι γεμάτο κρασί, χωρίς να χυθεί ούτε μια σταγόνα, στο Les deux Pantalons (30 Νοεμβρίου 1716) παρέμειναν χαρισματικές και δημιούργησαν ένα φανατικό κοινό του, που τον παρακολουθούσε και ήθελε πάντα να τον βλέπει σ’ όλες του τις παραστάσεις του. Ο Βιζεντίνι, παρέμεινε πιστός σε αυτόν τον ακροβατικό Αρλεκίνο μέχρι το τέλος της καριέρας του. Όλα αυτά λοιπόν ενθουσίασαν το μεγάλο κωμωδιογράφος Μαριβώ έτσι ώστε όταν έγραψε το έργο του «La Double Inconstance» (1723) Διπλή απιστία να έχει στο μυαλό του ως πρωταγωνιστικό ήρωα τη φιγούρα του Βιζεντίνι.

Απόστολος Αποστόλου. Καθηγητής Φιλοσοφίας Πανεπιστημίου F.U.P. Ρώμης.

Pin It