Jean-Jacques Lemêtre: Από και προς το μουσικό σώμα

της Ελένης Πετράκου. “Αν σε μια ταινία ακούς είκοσι πέντε καμπάνες και βλέπεις στην οθόνη τρεις εκκλησίες, νοιώθεις ότι κάτι δεν πάει καλά.

Αν στο θέατρο ακούς πενήντα καμπάνες και στη σκηνή βλέπεις μία εκκλησία, όλα είναι κανονικά”, είπε ο μουσικός του Θέατρου του Ήλιου, Jean-Jacques Lemêtre, στους συμμετέχοντες σε μία σπάνια ευκαιρία θεατρικής συνάντησης. Το εμβληματικό μέλος του γαλλικού θίασου πέρασε τις τρεις τελευταίες μέρες του Ιουνίου στο αυτοδιαχειριζόμενο θέατρο Εμπρός, εμψυχώνοντας ένα σεμινάριο πάνω στο “μουσικό σώμα” – την ιδιαίτερη σχέση μουσικής, σώματος και παραστατικής τέχνης.

Ο Lemêtre οδήγησε τους ηθοποιούς, μουσικούς και χορευτές μέσα από ένα φάσμα αυτοσχεδιασμών και “δουλειών” (όρος του Lemêtre αντί για “ασκήσεις”, ενθαρρύνοντας τη συνέχισή τους από τον καθένα ανάλογα με τις ανάγκες του). Η έννοια του ρυθμού ήταν συνυφασμένη με όλη τη δράση· είτε σαν παρουσία ή παραγωγή ήχου, είτε σαν εσωτερική καθοδήγηση όταν το σώμα πετύχει να απομακρυνθεί από τη μηχανικότητα. Περνώντας και στα υπόλοιπα στοιχεία του ήχου, το ζητούμενο είναι η ανάπτυξη της “μουσικοποίησης” για τη στήριξη όλων των όψεων της σωματικής παρουσίας στη σκηνή.

Το εργαστήριο δούλεψε παράλληλα πάνω στη δημιουργία μουσικής για παράσταση. Αναδείχθηκε ο δύσκολος και συχνά παραμελημένος ρόλος του μουσικού στο θέατρο και οι συχνές παγίδες της ατμοσφαιρικότητας και της περιγραφής: αντί να πλαισιώνει, η θεατρική μουσική χρειάζεται να δίνει περισσότερα από όσα γίνονται και λέγονται στη σκηνή. Μπορεί να είναι ένα επιπλέον κανάλι πληροφορίας (“πενήντα καμπάνες”) και ένα συμπλήρωμα των χαρακτήρων. Στη δεύτερη περίπτωση ο μουσικός ή ο συνθέτης δημιουργεί προσλαμβάνοντας από το σώμα του ηθοποιού – ρυθμούς, ηχοχρώματα, εξωτερική και εσωτερική δράση, εναλλαγές της κάθε βραδιάς.

Ανάδυση λοιπόν δύο όψεων της μουσικής στο θέατρο: χρήση της στο σώμα για οικοδόμηση της ηθοποιίας και λήψη της από το σώμα του ηθοποιού σαν ερέθισμα για τον μουσικό. Δεν μπορεί να μη σκεφτεί κάποιος πως η τοποθέτηση της μουσικής στα θεμέλια της παράστασης συνδέεται με τα αποτελέσματα της δουλειάς του Θέατρου του Ήλιου, με το χαρακτηριστικό συνδυασμό υψηλών στάνταρ και δημιουργικής ελευθερίας. Κάθε παράσταση του θιάσου ο οποίος βρίσκεται σταθερά στην αιχμή εδώ και μισό αιώνα εντυπώνει τη δυναμική, την ομαδικότητα, το συντονισμό και το συναρπαστικό καλλιτεχνικό αποτέλεσμα σε όλα τα είδη κοινού. (Σημ.: αυτό το σαββατοκύριακο το Θέατρο του Ήλιου θα εμφανιστεί στην Αθήνα για τέταρτη φορά.)

Lemetre2-900Ο Jean-Jacques Lemêtre είναι μουσικός και κύριος συνθέτης του θίασου εδώ και τρεις δεκαετίες. Αυτές τις μέρες διδάσκει στο Λύκειο Επιδαύρου του Φεστιβάλ Αθηνών· πριν όμως βρεθεί στην Επίδαυρο ανταποκρίθηκε στην πρόσκληση του αυτοδιαχειριζόμενου Εμπρός προσφέροντας μία ανοιχτή ευκαιρία συνάντησης, σε ένα πλαίσιο έξω από ελίτ.

Ο πληθωρικός μουσικός φημίζεται ακόμα για τη συλλογή χιλιάδων οργάνων που διαθέτει – και που δύσκολα μπορεί να χρησιμοποιήσει άλλος αφού τα κουρδίζει σύμφωνα με τις ανάγκες του εκάστοτε ήχου που τον ενδιαφέρει. Στις παραστάσεις βασίζει τη ζωντανή συνοδεία σε αυτό το “ανοιχτό κούρδισμα” για τον κάθε ηθοποιό χωριστά και στη μετρική που “λαμβάνει” από την ερμηνεία.

Το τριήμερο ήταν πραγματικά ζεστό, με ενέργεια, ευθύτητα, με νέες απαιτήσεις, με άφιξη ρυθμών από άλλους πολιτισμούς για να βοηθήσουν στο ξε-καλούπωμα συνηθειών. Και με άψογη μουσική συνοδεία ενός τσίγκινου τραπεζιού. Γιατί όπως ακούστηκε από τον Lemêtre, η σκηνή είναι ιερός χώρος όχι λόγω κάποιου τεχνητού σεβασμού, αλλά επειδή σε αυτήν αλλάζει το είναι μας.

Pin It