×

Σφάλμα

There was a problem loading image image3-1150.jpg

“Παράσιτα”, (υπ)άνθρωποι με ενοχλητική οσμή

Γράφει η Βασιλική Παπαγεωργίου Εθνολόγος- Κοιν. Ανθρωπολόγος, Δρ

 Την αναμέτρηση πλούσιων - φτωχών βρίσκουμε ως στοιχειώδη κορμό της αφήγησης στην ταινία “Παράσιτα”/ “Parasite”, που τιμήθηκε με το Χρυσό Φοίνικα στο φετινό, 72ο, Διεθνές Κινηματογραφικό Φεστιβάλ των Καννών. Ο Νοτιοκορεάτης σκηνοθέτης Μπονγκ Τζουν- Χο επεξεργάζεται ένα διαχρονικό θέμα με πολλές διακειμενικές αναφορές (ενδεικτικά, έργα όπως «Οι δούλες» ή «Ο υπηρέτης») μέσα από την ευρηματική πλοκή και το στοιχείο του αιφνιδιασμού. Χρησιμοποιεί μια μείξη ειδών και τρόπων, από την καυστική σάτιρα ως το θρίλερ, το χιούμορ και το σουρεαλισμό, τους συμβολισμούς και τις μεταφορές, όλα να υπηρετούν τον κεντρικό στόχο μιας χωρίς περιστροφής κοινωνικής κριτικής, ριζοσπαστικής στο βαθμό που δεν απλοποιεί τις διαπιστώσεις και δεν αναλώνεται σε ευκολίες.

parasita 2 1150

Μίζερος και σκοτεινός ο κόσμος των φτωχών

 

 

 

 

Δύο οικογένειες πρωταγωνιστούν: αντιπροσωπεύουν δύο κόσμους που θα συναντηθούν και θα συνυπάρξουν για λίγο. Η οικογένεια των φτωχών τής καθημερινής βιοπάλης στο ημιυπόγειο με το άθλιο σπιτικό και τις ανύπαρκτες συνθήκες υγιεινής, με τα άπειρα μικροαντικείμενα – τεκμήρια της χαμηλής ταξικής τους θέσης – να τους περιστοιχίζουν, άτακτα σκορπισμένα εδώ κι εκεί.

parasita3 1150

 Άψογη αρχιτεκτονική, άπλετο φως, μεταμοντέρνα αισθητική, το σπίτι των πλουσίων και κύριο σκηνικό της ταινίας

 

 

 

Σε χτυπητή αντίθεση, η οικογένεια των ανώτερων στρωμάτων της ελίτ, στο άψογο αρχιτεκτονικά οικοδόμημα με τους τεράστιους χώρους, τη μεταμοντέρνα αισθητική και την αυλή με το άπλετο φως του ηλίου. Το κύριο σκηνικό της ταινίας, σχεδόν θεατρικό, αποτελεί αυτό το δεύτερο σπίτι, επίκεντρο δραματουργικής έντασης, καθώς, με την επινοητικότητα που διακρίνει τους φτωχοδιάβολους, αυτοί “εισβάλουν” στις ζωές των πλουσίων προσδοκώντας να αναποδογυρίσει η τύχη τους, να μεταβάλουν τη μιζέρια τους.


parasita4 1150Εισβολείς- παράσιτα

 

 

 

Η κατάδυση στο ζοφερό κόσμο μιας διαπροσωπικής αναμέτρησης με ψυχαναλυτικές ματιές αναδεικνύει τους τρόπους με τους οποίους τα υποκείμενα έχουν ενσωματώσει την ταξική τους θέση. Οι απόκληροι του κοινωνικού βίου, αντιλαμβάνονται την περιφρόνηση μέχρι πλήρους αποστροφής και αηδίας που επιφυλάσσουν γι’ αυτούς οι ανώτερες ελίτ. Προσαρμόζονται στις ανάγκες των πλουσίων – καμώνονται πως τις θεωρούν λογικές – και στα επιτρεπτά γι’ αυτούς όρια.

Οι ελίτ ζουν ολότελα περιχαρακωμένες στον κόσμο τους. Η ταινία αναπαριστά – και είναι ένα από τα δυνατά της σημεία– με μια σουρεαλιστική, αλά Μπουνιουέλ μανιέρα, τη γυμνή ξεδιαντροπιά των ιδιόρρυθμων κακομαθημένων τρόπων τους. Αναπαριστά, επίσης, χωρίς να χαρίζεται, την υπερβολική έπαρση που γεννά η ταξική θέση, με έκφρασή της την εις έπακρον αδιαφορία και την πλήρη αδυναμία κατανόησης του “άλλου”, του κατώτερου. Ο συμβολισμός της “δυσάρεστης οσμής” που αποπνέουν οι άνθρωποι των χαμηλών στρωμάτων, “αυτοί που παίρνουν το μετρό”, και από την οποία “υποφέρουν” οι πλούσιοι πρωταγωνιστές, είναι μια μεταφορά- κλειδί στην αφήγηση της ταινίας. Ο μόνος ρόλος που επιφυλάσσεται στους κατώτερους, ώστε να είναι ανεκτοί, είναι του καλού υπηρέτη. Το κοινό σημείο διεπαφής και επικοινωνίας με απλά λόγια είναι η παροχή καλών υπηρεσιών και η ανταπόκριση των κατώτερων-υπηρετών στα καπρίτσια, τις επιθυμίες, τις ιδιοσυγκρασίες των αφεντικών (γι’ αυτό και οι πλούσιοι πρωταγωνιστές της ταινίας ξεγελιούνται από την τετραμελή οικογένεια των μικροαπατεώνων “παράσιτων” κι όχι επειδή είναι αφελείς).

Στα έγκατα του σπιτιού, ένα τρομακτικό μυστικό είναι το σεναριακό εύρημα που προωθεί την εξέλιξη. Η πιστή από παλιά υπηρέτρια-οικονόμος του σπιτιού την οποία οι “εισβολείς-παράσιτα” απομάκρυναν με τις στημένες παγαποντιές τους, αρκούντως χιουμοριστικές στο πρώτο μέρος, επιστρέφει στο κρίσιμο χρονικό σημείο που τα αφεντικά απουσιάζουν για λίγο. Είναι τότε που αποκαλύπτει ότι κρύβει εκεί, στο υπόγειο, τον άντρα της, εδώ και χρόνια κυνηγημένο από τα χρέη και ολότελα διαλυμένο οικονομικά. Ένα ράκος της ζωής, ένας ζωντανός νεκρός, ένας από τους πολλούς καταστραμμένους κορεάτες που εξαφανίζονται κρυμμένοι από τους λογής πιστωτές τους.


parasita5 1150Η τελευταία γιορτή

 

 

 

Έτσι λοιπόν στην ταινία ξεσπά η βία καθώς η οικογένεια των “εισβολέων” χάνει τον έλεγχο αφού το σχέδιό της ανατρέπεται. Οι απόκληροι (οικογένεια φτωχών εισβολέων και η υπηρέτρια με το σύζυγό της) σπαράσσονται μεταξύ τους, ενώ η βία εισβάλει και δεσμεύει το χώρο της αλληλεγγύης που η κοινή ταξική τους θέση μπορούσε να επιφυλάσσει. Στο τέλος της ταινίας οι πλούσιοι παίρνουν τη θέση τους στην αυλή του σπιτιού, σε μια γιορτινή συνάθροιση ομοίων, όπου οι υπηρέτες καλούνται να συμμετέχουν σε ένα θεατρικό δρώμενο –μία από τις ιδιότροπες απαιτήσεις τους. Στη σκηνή αυτή κορυφώνεται η βία και η δραματική ένταση με πράξεις φόνων που σφραγίζουν οριστικά το σύντομο κοινό βίο των δύο οικογενειών.


parasita6 1150

 

Εκπληκτική εκφραστική αποτύπωση ενός είδους ταξικής ψύχωσης και της στιγμής που γεννιέται η βία: η αηδία στο πρόσωπο του πλούσιου πατέρα (πλάνο επάνω), η εκδικητική μανία που προκαλεί στον “παράσιτο”(πλάνο κάτω)

 

 

 

Στην τελευταία σκηνή η ταινία παραπέμπει σε θρίλερ, από αυτά που υπόσχονται σίκουελ, με τον υπαινιγμό της “ελπίδας” για κοινωνική ανέλιξη του φτωχού νεαρού πρωταγωνιστή. Μόνο που εδώ το σίκουελ είναι η επανάληψη της ίδιας κατάστασης, αφού η επιτυχία υπονομεύεται από την τραγική, σχεδόν σαδιστική ειρωνεία της απαισιόδοξης πρόβλεψης για μόνιμη στασιμότητα, για μόνιμη προσκόλληση στην χαμηλή ταξική θέση των ηρώων, στην οποία προσδέθηκαν ήδη από τη γέννησή τους.
Δε μπορείς να ξεφύγεις από την ταξική σου θέση, η απειλή που επικρέμαται διαρκώς στην αφήγηση μοιάζει να επισφραγίζει το τέλος της ταινίας. Στο σημείο αυτό του επιλόγου ο Μπονγκ Τζουν- Χο επιβεβαιώνει την τοποθετημένη ιδεολογικά ματιά του, τη θεωρητικά/κοινωνιολογικά εμπνευσμένη αφήγησή του, που κατά τη γνώμη μου είναι πρόδηλη στην ταινία. Πράγματι, στα «Παράσιτα» είδα μια θαυμάσια απεικόνιση της ταξικής τοποθέτησης στον κοινωνικό χώρο, στο μικροεπίπεδο του οικιακού σκηνικού μιας διαπροσωπικής αναμέτρησης φτωχών- πλουσίων, και μια υπογράμμιση τού πόσο οι ταξικές θέσεις προσδιορίζουν τον κοινωνικό κόσμο και παράγουν βία/συγκρούσεις. Ο Μπονγκ Τζουν- Χο καθιστά με την πολιτισμική του κριτική επείγουσα τη θέαση ενός κόσμου που συγκροτείται στη βάση ταξικών σχέσεων και θέσεων, και αφελή την πίστη – τόσο δημοφιλή σήμερα– στην υπέρβαση αυτών των κατηγοριών.
Η ιδεολογική προπαγάνδα για συναίνεση και καλή πίστη (μπροστά λόγου χάρη στην επίκληση της φιλανθρωπίας), δε μπορεί να αποκρύψει τη διαρκώς διογκούμενη ανισότητα του 21ου αι. Στα μάτια των ολοένα και πιο περίκλειστων κόσμων των υπερπολυτελώς διαβιούντων ελίτ οι λαϊκές μάζες δεν είναι άλλο παρά “παράσιτα” που απειλούν να “εισβάλουν”. Ο κόσμος των ελίτ στην ταινία του Μπονγκ Τζουν- Χο είναι τρομαχτικός: ο αψεγάδιαστος κόσμος ενός υπέρλαμπρου ολόφωτου αρχιτεκτονήματος που στα έγκατά του κρύβει και θάβει την ασχήμια αλλά και την απειλή των “υπάνθρωπων παρασίτων”.

Pin It